In Nederland verblijven ongeveer 130.000 Oekraïners. Onderzoekers spraken in 2023 en 2025 met dezelfde duizenden ontheemde Oekraïners over hun leven en toekomst in Nederland. Vrijwel allemaal zeggen ze dat ze de komende tijd niet willen terugkeren naar Oekraïne. De oorlog duurt inmiddels al meer dan vier jaar, meldt De Telegraaf.

Terugkeer is voor velen geen optie
Volgens de onderzoekers zijn veel Oekraïners vooral bezig met hun toekomst in Nederland. ‘Oekraïners die nu drie à vier jaar in Nederland zijn, zijn voor het overgrote deel niet bezig met terugkeer op de korte termijn’. De veiligheid in Oekraïne speelt daarbij een grote rol.

Veel ondervraagden verwachten dat de oorlog nog lang zal duren. Ook maakt het uit uit welke regio in Oekraïne iemand komt. De onderzoekers schrijven: ‘Velen schatten in dat de oorlog nog lang zal duren en (on)veiligheid in de herkomstregio is van groot belang in de afweging om terug te gaan.’

Zelfs bij een snel einde van de oorlog wil een grote groep blijven. Inmiddels zegt 43 procent van de Oekraïners zeker te weten dat ze in Nederland willen blijven, ongeacht wat er in Oekraïne gebeurt. Een kleinere groep van 21 procent wil hoe dan ook terug. De rest weet het nog niet.

Blik verschuift naar Nederland
Hoe langer het verblijf duurt, hoe sterker de band met Nederland wordt. De onderzoekers vatten dat zo samen: ‘Nu het verblijf langer duurt, is de toekomstblik ook op de lange termijn bij een groot deel van de Oekraïners steeds meer op Nederland gericht’. Vooral jonge Oekraïners kijken vaker naar een toekomst hier.

Dat komt onder meer doordat kinderen hier opgroeien. Ook hebben sommige Oekraïners werk gevonden of carrière gemaakt. Eerder bleek dat werkende Oekraïners jaarlijks 3,5 miljard euro bijdragen aan de Nederlandse economie.

Niet iedereen wil blijven. Oekraïners met een partner of kinderen in het buitenland denken vaker aan terugkeer. De enige groep waarvan een meerderheid terug wil naar Oekraïne als het veilig is, bestaat uit Oekraïners van 67 jaar en ouder.

Zorgen over verblijfsstatus
De tijdelijke beschermingsstatus voor Oekraïners loopt volgend jaar maart af. Die status werd na het uitbreken van de oorlog door de EU ingevoerd. Uit het onderzoek blijkt dat 86 procent van de ondervraagde Oekraïners zich soms of vaak zorgen maakt over de vraag of zij in Nederland mogen blijven.

Volgens de onderzoekers is duidelijkheid nodig. ‘Het is voor Oekraïners belangrijk om meer duidelijkheid te krijgen over hun toekomstperspectief’. Het vorige kabinet kondigde al aan dat Oekraïners in aanmerking zullen komen voor een driejarige verblijfsvergunning.

Over het zogenoemde transitiedocument is nog veel onduidelijk. Dat document moet ervoor zorgen dat Oekraïners steeds meer dezelfde rechten en plichten krijgen als anderen. Daardoor kunnen zij bijvoorbeeld gaan meebetalen aan zorg en huur.

Nederland werkt ook aan terugkeer
Tegelijk wil Nederland vrijwillige terugkeer blijven ondersteunen. Oekraïners die willen terugkeren om hun land weer op te bouwen, moeten daarbij hulp krijgen. Het kabinet werkt daarom aan een speciaal programma.

Daarover schrijft het kabinet: ‘De overheid werkt aan een speciaal terugkeerprogramma. Dit programma helpt vluchtelingen uit Oekraïne bijvoorbeeld met het regelen van documenten en vervoer. Dat programma sluit zoveel mogelijk aan bij de wederopbouw van Oekraïne.’

Voor critici blijft de kernvraag hoe tijdelijk de opvang nog is. De cijfers laten zien dat veel Oekraïners hun toekomst inmiddels in Nederland zien. Daarmee verschuift het debat van tijdelijke bescherming naar permanent verblijf, paspoorten en structurele verplichtingen voor de Nederlandse samenleving.