De cijfers komen uit analyses van Stichting Agrifacts, gebaseerd op NVWA-controles uit 2024. In totaal werden op geïmporteerde landbouwproducten 145 verschillende bestrijdingsmiddelen aangetroffen. Ongeveer veertig daarvan zijn in Nederland of de Europese Unie verboden voor gebruik in de land- en tuinbouw.

Toch mogen producten met resten van die stoffen gewoon worden ingevoerd. Dat komt doordat de Europese Unie import toelaat zolang de hoeveelheid residu onder de officiële EU-limiet blijft.

Verboden in Europa, toegestaan op import
Dat zorgt volgens critici voor een dubbele standaard. Boeren binnen Europa mogen bepaalde middelen niet meer gebruiken vanwege risico’s voor mens, natuur of bijen, terwijl producten uit andere delen van de wereld alsnog met resten van diezelfde stoffen in de supermarkt belanden.

De NVWA nam vorig jaar 4.846 monsters van voedselproducten van buiten de Europese Unie. Bij 4.543 daarvan werd de wettelijke residulimiet niet overschreden. Die producten mochten dus gewoon op de markt komen.

In totaal werden daarbij 13.866 pesticideresiduen gevonden. Gemiddeld zaten er bijna drie bestrijdingsmiddelen op ieder gecontroleerd product. Bij ongeveer een kwart van alle aangetroffen residuen ging het om middelen die in Nederland verboden zijn.

Vooral tropisch fruit en rijst
De verboden stoffen worden vooral aangetroffen op tropisch fruit, citrusvruchten, rijst, thee en specerijen. Het meest gevonden middel was fenylfenol-2. Dat residu zat op maar liefst 38 procent van de gecontroleerde importproducten. Het middel werd eind jaren negentig verboden voor landbouwgebruik in Nederland, maar wordt internationaal nog gebruikt tegen schimmels en micro-organismen.

Ook imidacloprid werd veel gevonden. Dat middel is sinds 2018 verboden in de Europese landbouw vanwege schade aan bijen en andere bestuivers. Toch trof de NVWA het residu aan op zes procent van alle onderzochte importproducten, waaronder rijst, bonen en tropisch fruit.

Daarnaast werden stoffen als carbendazim, clothianidin, chloorpyrifos-ethyl en malathion regelmatig aangetroffen. Malathion werd in Europa al ongeveer twintig jaar geleden verboden vanwege zorgen over giftigheid voor mensen, bijen en het milieu.

NVWA: meeste producten voldoen aan norm
De NVWA benadrukt dat het grootste deel van de gecontroleerde producten binnen de wettelijke veiligheidsnormen blijft, meldt Stichting Agrifacts Slechts 2,7 procent van de gecontroleerde importproducten overschreed de maximale residulimiet.

Producten die boven die norm uitkwamen, werden uit de handel gehaald. Bedrijven kregen waarschuwingen of boetes. Volgens de NVWA blijft de totale blootstelling aan bestrijdingsmiddelen binnen veilige grenzen en wegen de gezondheidsvoordelen van groente en fruit op tegen de risico’s.

De importachterdeur van Europa
De kern van de discussie zit in de zogenoemde importtoleranties van de Europese Unie. Een pesticide kan verboden zijn voor gebruik binnen Europa, maar toch een officiële importnorm houden voor producten uit andere landen.

Dat gebeurt om internationale handel mogelijk te maken. NGO’s als Foodwatch en PAN Nederland noemen dat systeem al langer een “achterdeur”. Europese bedrijven exporteren pesticiden die in Europa verboden zijn naar landen buiten de EU. Vervolgens komen resten van die middelen via voedselimport weer terug op Europese borden.

Volgens analyses van Foodwatch bevatte bijna één op de tien onderzochte voedselmonsters in Europa resten van pesticiden die binnen de EU verboden zijn.

Mercosur vergroot de zorgen
Juist daarom groeit de kritiek op het Mercosur-akkoord tussen de Europese Unie en Zuid-Amerikaanse landen als Brazilië, Argentinië, Paraguay en Uruguay. Dat handelsverdrag moet de import van producten als rundvlees, soja, suiker, rijst en citrusvruchten goedkoper en makkelijker maken.

Voorstanders benadrukken dat ook onder Mercosur alle producten aan Europese veiligheidsregels moeten voldoen. De Europese Commissie stelt dat de pesticidennormen niet worden versoepeld en dat de EU het recht houdt om limieten vast te stellen.

Tegenstanders geloven dat niet geruststellend genoeg is. Hun redenering: als er nu al grote hoeveelheden producten met resten van verboden pesticiden worden ingevoerd onder de bestaande regels, zal meer import automatisch leiden tot meer van zulke producten op de Europese markt. Boerenorganisaties noemen het daarom een “voorbode” van wat Mercosur op grotere schaal kan veroorzaken.

‘Boemeranggif’
Greenpeace, Foodwatch en andere organisaties spreken inmiddels van “boemeranggif”. Daarmee doelen ze op pesticiden die Europa eerst exporteert naar Zuid-Amerika, waarna resten ervan via voedsel weer terugkeren naar Europese consumenten.

Eerder werden er verboden pesticiden gevonden in Braziliaanse limoenen die al op de Europese markt lagen. Ook in Bulgarije werd onlangs een partij zonnebloemen uit Argentinië onderschept met pesticidenwaarden die ruim boven de Europese limieten lagen.

Critici vrezen dat Mercosur die problematiek verder zal vergroten, omdat juist Zuid-Amerikaanse landbouw sterk afhankelijk is van intensief pesticidengebruik.