Het zogeheten NS Flex Dal Vrij Zomerabonnement werd dit voorjaar op initiatief van PRO ingevoerd. Reizigers konden in de zomermaanden voor 49 euro per maand onbeperkt met de trein reizen tijdens de daluren. Normaal kost hetzelfde abonnement 127,95 euro per maand. De overheid betaalde het prijsverschil uit een budget van 118 miljoen euro.

Minder belangstelling dan verwacht
Hoewel de NS de actie omschrijft als een succes, blijven de verkoopaantallen duidelijk achter bij de oorspronkelijke verwachtingen. Er werden ruim 550.000 abonnementsmaanden verkocht, meldt Elsevier Weekblad. Dat is ongeveer 55 procent van de miljoen maandabonnementen waarvoor het kabinet geld had gereserveerd.

De NS wijst bij Elsevier Weekblad erop dat ongeveer een derde van de deelnemers vóór de actie nog geen abonnement had. Volgens de spoorvervoerder heeft de campagne dus wel degelijk nieuwe reizigers opgeleverd. Tegelijk is niet bekend hoeveel individuele mensen daadwerkelijk deelnamen, omdat iemand die zowel in juli als augustus een abonnement had, twee keer meetelt.

Per verkochte abonnementsmaand legde de overheid 78,95 euro bij. Daarmee is ongeveer 43,4 miljoen euro aan korting uitgegeven. Een groot deel van het oorspronkelijke budget blijft daardoor over. Dat geld gaat, na aftrek van de uitvoerings- en communicatiekosten, terug naar het Klimaat- en Energiefonds.

Automatisch duurder vanaf september
Opvallend is dat het abonnement niet vanzelf stopt. Vanaf 1 september wordt het actietarief automatisch omgezet naar het reguliere NS Flex Dal Vrij-abonnement van 127,95 euro per maand. Alleen reizigers die het abonnement zelf opzeggen, voorkomen die prijsverhoging.

Juist dat automatische doorlopen leidt tot kritiek. Daan Zieren, directeur van reizigersorganisatie Rover, noemt het meten met twee maten. "Bestaande klanten die al jaren trouw in de daluren reizen met een regulier Dal Vrij-abonnement, werden door NS niet automatisch overgezet op het goedkopere tarief van 49 euro. Andersom weet NS de reiziger straks wel automatisch over te zetten op de duurdere variant."

Volgens NS worden reizigers vooraf per e-mail geïnformeerd over de tariefswijziging.

Kritiek bestond al bij de introductie
Ook bij de aankondiging van het abonnement klonk al veel scepsis. De korting gold uitsluitend buiten de spits. Daardoor hadden veel forenzen er weinig aan.

Op sociale media vroegen veel mensen zich af voor wie het abonnement eigenlijk bedoeld was. Werkenden reizen meestal juist tijdens de ochtend- en avondspits en konden daardoor nauwelijks profiteren van de regeling. Daarnaast ontstond verwarring doordat aanvankelijk de indruk werd gewekt dat de 49 euro voor de hele zomer gold, terwijl het om een maandbedrag ging.

Ook de financiering leidde tot discussie. Critici wezen erop dat de treinreis niet werkelijk goedkoper werd, maar dat de overheid het verschil betaalde uit belastinggeld.

Doel nog niet bereikt
Met het abonnement hoopte PRO automobilisten vanwege de hoge brandstofprijzen en klimaatdoelen vaker voor de trein te laten kiezen. Hoogleraar transportbeleid Bert van Wee verwacht echter dat zulke tijdelijke acties maar beperkt effect hebben. "Uit onderzoek blijkt dat reisgedrag in grote mate gewoontegedrag is. Je gaat automatisch elke dag met de auto, de fiets of de trein. De kaart zal voor sommige mensen het gedrag hebben doorbroken, maar hoeveel dat er zijn, is de vraag."

Een verlenging van de zomeractie staat voorlopig niet op de planning. Wel onderzoekt het kabinet samen met vervoerders of er in de toekomst een betaalbaar landelijk abonnement kan komen voor trein, bus, tram en metro.