Gemeenten gebruiken steeds vaker camera’s om bijvoorbeeld inrijverboden en milieuzones te handhaven. Die systemen mogen echter niet zomaar worden aangezet. Voor digitale verkeershandhaving is instemming nodig van het Parket Centrale Verwerking Openbaar Ministerie (CVOM). Juist bij die toestemming blijkt het geregeld mis te gaan.

Rechter zet streep door boetes
In onder meer Sneek, Den Haag, Rotterdam en Noord-Holland zijn zaken gestrand op de manier waarop de toestemming was geregeld of vastgelegd. Daarbij draaide het niet noodzakelijk om de vraag of de automobilist daadwerkelijk een overtreding had begaan. Het probleem zat in de juridische basis waarop de boete rustte.

In Sneek oordeelde de kantonrechter dat in het dossier een officiële brief van het CVOM met de vereiste instemming moest zitten. Die ontbrak. „De kantonrechter is van oordeel dat het dossier een officiële brief van de CVOM met de vereiste instemming moet bevatten. Nu het dossier zo’n stuk niet bevat, kan de overtreding niet worden vastgesteld”, aldus de uitspraak.

Volgens verkeersjurist Jachin Piet van Verkeersboete.nl is een losse of informele toezegging onvoldoende, meldt De Telegraaf. In een zaak die hij behandelde, meldde een gemeente per e-mail aan het OM dat de camera’s zouden worden aangezet. Het antwoord vanuit het OM was volgens hem slechts: „Top”.

„Dat is natuurlijk niet voldoende, dat is in mijn ogen geen toestemming”, zegt Piet. Volgens hem moet achteraf controleerbaar zijn wie daadwerkelijk toestemming heeft gegeven.

Toestemming kwam jaren later
Ook in Rotterdam ging het mis. Daar werd uiteindelijk wel een document met instemming overgelegd, maar dat was pas na het uitdelen van de betreffende boete ondertekend.

De rechter nam daar geen genoegen mee. „Het had op de weg van de CVOM gelegen om de specifieke instemming te overleggen, en niet een bevestiging van 2,5 jaar later waarvan ook niet is gebleken dat deze door een daartoe bevoegd persoon is getekend.”

Piet ziet vaker dat achteraf wordt geprobeerd aannemelijk te maken dat er eerder al toestemming bestond. De rechtspraak is overigens niet volledig eenduidig. In een zaak uit 2023 nam een rechter juist aan dat erop mocht worden vertrouwd dat de vereiste toestemming was gegeven.

Hoe groot is het probleem?
Daarmee ontstaat een belangrijke vraag: hoeveel gemeentelijke camerasystemen zijn aangezet zonder dat de formele procedure aantoonbaar op orde was?

Verkeersrechtadvocaat Bert Kabel van SMART advocaten vindt dat gemeenten daar onmiddellijk naar moeten kijken, vertelt hij aan De Telegraaf. „Als ik een gemeente was, zou ik nu als de wiedeweerga gaan kijken of en hoe er toestemming is verleend.”

Volgens Kabel is die controle vooraf niet slechts een formaliteit. Het CVOM moet verschillende belangen tegen elkaar afwegen. Zo speelt mee of de camera’s daadwerkelijk nodig zijn voor de verkeersveiligheid en of de inrichting van de weg klopt. „Je mag niet zomaar camera’s plaatsen”, zegt Kabel. Ook moet volgens hem worden bekeken of handhaving niet vooral als „melkkoe voor de gemeentekas” wordt gebruikt.

Als de regels niet goed zijn gevolgd, moeten daar volgens hem consequenties aan worden verbonden. „Je mag van een gemeente verwachten dat ze dit op een goede manier regelen. Als dat niet zo blijkt te zijn en camera’s uitgezet moeten worden, is dat maar zo. Daar hebben we regelgeving voor.”

Bezwaar kan lonen, maar termijn is kort
De uitspraken betekenen niet dat automatisch jarenlang uitgedeelde boetes worden teruggedraaid. Voor automobilisten zit daar een belangrijke beperking aan: tegen een verkeersboete kan doorgaans slechts zes weken bezwaar worden gemaakt. Is die termijn verstreken, dan kan een latere uitspraak over gebrekkige toestemming meestal niet alsnog worden aangegrepen.

Voor recente boetes kan de kwestie wel relevant zijn. Volgens Piet lopen bovendien nog dossiers waarin het om grote aantallen bekeuringen gaat. Ook in Amsterdam spelen verschillende procedures waarbij volgens hem twijfel bestaat over de houdbaarheid van de boetes.

Het Openbaar Ministerie bevestigt dat voor deze vorm van handhaving toestemming nodig is. Over de precieze gevolgen wil het OM nog geen conclusies trekken, omdat verschillende zaken bij de rechter liggen. „Over de reikwijdte en toepassing van dit instemmingsvereiste lopen op dit moment verschillende juridische procedures”, laat een woordvoerder weten.

Daarmee is nog niet duidelijk hoeveel boetes uiteindelijk zullen sneuvelen. Wel maken de recente uitspraken duidelijk dat een camera alleen een overtreding vastleggen niet genoeg is. Ook de overheid moet kunnen aantonen dat zij zelf de regels heeft gevolgd.