Het UWV verstrekt werkvergunningen aan werkgevers die een asielzoeker in dienst willen nemen. Daarvoor moeten de computersystemen worden aangepast aan nieuwe regels van het kabinet. Die moeten onder meer voorkomen dat mensen blijven werken terwijl ze daar volgens de Europese asielregels geen recht meer op hebben.

Ambtenaren wilden beginnen, Vijlbrief zegt wachten
Het UWV had het ministerie laten weten dat het uiterlijk 6 november opdracht moest krijgen om met de voorbereidingen te beginnen. Dan zouden de nieuwe regels op 1 juli 2027 kunnen ingaan, mits de Raad van State geen wijzigingen noodzakelijk acht.

In een beslisnota van 12 oktober adviseerden ambtenaren Vijlbrief daarom alvast groen licht te geven. Zij schatten de kans op grote wijzigingen door de Raad van State als „gering” in. Bovendien vonden ze dat „eerdere toegang van asielzoekers tot de arbeidsmarkt zwaar” moest wegen.

Vijlbrief koos anders. Juist op 6 november, de uiterste datum die het UWV had genoemd, liet hij de Tweede Kamer weten dat de voorbereidingen moeten wachten. „Ik heb UWV gevraagd om de implementatie hiervan op te schorten en geen onomkeerbare stappen te nemen, totdat de regelgeving definitief is”, schreef hij in zijn Kamerbrief.

Een reden voor het afwijken van het ambtelijke advies noemt hij niet. Volgens de minister blijft invoering op 1 juli 2027 mogelijk, zolang het advies van de Raad van State geen aanpassing van de regels vereist. Of zijn besluit die planning alsnog in gevaar brengt, is nog niet bekend.

Werkvergunning kan een jaar geldig blijven
Een belangrijk probleem zit bij het burgerservicenummer (BSN). Onder de huidige regels hoeft een werkgever bij de aanvraag van een werkvergunning niet altijd een BSN van de asielzoeker door te geven. De vergunning kan vervolgens maximaal twaalf maanden geldig zijn.

Dat maakt de controle lastig. Als iemand tijdens die periode het recht om te werken verliest, bijvoorbeeld na afwijzing van zijn asielaanvraag, kan het UWV een vergunning die zonder BSN is aangevraagd niet intrekken. Dat schrijft Vijlbrief zelf aan de Kamer.

Het nieuwe besluit moet dat risico beperken. Een werkvergunning zonder BSN mag dan nog maximaal drie maanden geldig zijn. Wanneer het BSN wel bekend is, kan de vergunning juist langer worden afgegeven. Zo moet worden voorkomen dat asielzoekers nog lange tijd met een oude vergunning doorwerken nadat hun recht op arbeid is vervallen.

Dat betekent niet dat asielzoekers die volgens de Europese regels zijn uitgesloten, automatisch een werkvergunning krijgen. Het UWV moet bij nieuwe aanvragen controleren of iemand mag werken. Het probleem betreft vooral het intrekken van al verstrekte vergunningen wanneer de omstandigheden later veranderen.

Ook kortere wachttijd laat op zich wachten
Het uitblijven van de nieuwe regels heeft nog een ander gevolg. Het kabinet wil asielzoekers met een grote kans op een verblijfsvergunning al na drie maanden laten werken, in plaats van de huidige zes maanden. Dat staat in het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA.

Die versoepeling is nog niet ingevoerd. Daardoor moeten ook kansrijke asielzoekers voorlopig zes maanden wachten. Voor mensen die vanaf 12 juni 2026 een asielaanvraag indienden, is 12 december de eerste datum waarop zij na die wachttijd kunnen gaan werken, mits zij daarvoor in aanmerking komen en hun werkgever een vergunning heeft.

Het Europese Migratiepact sluit sinds juni bepaalde groepen juist uit van de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld asielzoekers uit veilige landen. Die Europese regels blijven gelden. Het besluit van Vijlbrief schort dus niet alle controles op en legt evenmin het UWV zelf stil.

Ook JA21-motie wordt niet uitgevoerd
In dezelfde brief gaat Vijlbrief in op een aangenomen motie van JA21-Kamerlid Simon Ceulemans. Zij wilde dat het kabinet ieder kwartaal vaststelt welke nationaliteiten minder dan 20 procent kans maken op asiel. Mensen uit die landen zouden vervolgens niet mogen werken.

De minister weigert de motie uit te voeren. Volgens hem staan Europese regels een dergelijke kwartaalindeling niet toe. „De uitvoering van de motie is juridisch dan ook niet mogelijk”, schrijft hij. Wel wil hij volgen of deze groep in de praktijk toegang tot werk krijgt en zo nodig aanvullende maatregelen onderzoeken.

Voorlopig blijft de situatie dus grotendeels zoals die is: het UWV behandelt werkvergunningen volgens de bestaande uitvoeringsregels, de wachttijd bedraagt zes maanden en vergunningen zonder BSN kunnen nog maximaal een jaar geldig zijn. Ondertussen wacht de uitvoeringsorganisatie op toestemming om de nieuwe regels voor te bereiden. Wat het besluit van Vijlbrief aan tijd of geld gaat kosten, staat niet in de openbaar gemaakte stukken.