Jarenlang stond Geert Wilders bekend als een strakke leider die zijn fractie met ijzeren discipline aanvoerde. Kamerleden volgden de partijlijn zonder morren. Maar nu de PVV voor het eerst meeregeert, lijken de machtsverhoudingen te verschuiven. Ministers en staatssecretarissen kiezen steeds vaker hun eigen koers — en soms ook die van coalitiepartners VVD en NSC, tot frustratie van Wilders.

Een ingewijde van een andere coalitiepartij stelt tegenover Hart van Nederland: “Je ziet PVV-bewindslieden steeds meer overleggen met VVD en NSC. De partijdiscipline zoals we die van Wilders kenden, lijkt verdwenen.”

Afbrokkelende steun onder PVV-kiezers
Ook onder de achterban neemt de twijfel toe. Uit een nieuwe peiling van het Hart van Nederland-panel blijkt dat 62 procent van de PVV-stemmers vindt dat Wilders de grip op zijn partij aan het verliezen is. Zijn populariteit loopt terug: staatssecretaris Ingrid Coenradie (Justitie en Veiligheid) wordt inmiddels net zo gewaardeerd als Wilders zelf.

Opvallend is ook het electorale sentiment: 45 procent van de PVV-kiezers zegt te twijfelen bij de volgende verkiezingen. Een derde overweegt een andere partij, terwijl 12 procent zelfs zegt mogelijk helemaal niet meer te gaan stemmen.

Coenradie als bliksemafleider
Binnen het kabinet schuurt het vooral rond Ingrid Coenradie. Zij wijkt in toenemende mate af van de harde lijn van Wilders. Zo zet ze als staatssecretaris door waar Wilders fel op tegen is: het vervroegd vrijlaten van gevangenen vanwege een tekort aan cellen. Ook bekritiseerde zij publiekelijk partijgenoot Marjolein Faber, die in opspraak raakte in de zogeheten lintjesrel.

Die houding levert haar nu intern kritiek op. Minister Barry Madlener (Infrastructuur) sprak zich vrijdag uit: “Ik betreur haar opstelling van de laatste weken.” De woorden bevestigen dat de interne spanningen niet langer worden ingeslikt.

Een ander opvallend signaal: het wekelijkse overleg tussen Wilders en zijn kabinetsleden, een standaardritueel in Den Haag, ging de afgelopen weken meerdere keren niet door. Officieel vanwege “agendaproblemen”, maar ingewijden melden aan Hart van Nederland dat ruzies de ware reden waren. Pas deze week kwam het overleg weer voor het eerst in tijden tot stand.

Coalitiepartners kijken met argusogen
Binnen de coalitie wordt intussen met belangstelling en enige zorg gekeken naar de dynamiek binnen de PVV. De vraag die rondzingt: heeft Wilders zijn partij nog wel onder controle? In de wandelgangen klinkt zelfs de vrees dat de samenwerking binnen het kabinet onder druk kan komen te staan als de spanningen verder oplopen.

De partij zelf houdt de kaken stijf op elkaar. Maar in Den Haag is één ding zeker: de PVV, ooit bekend om haar militaire partijdiscipline, beleeft onder regeringsverantwoordelijkheid een interne cultuurverandering — en dat gaat bepaald niet geruisloos.