Het Verdrag van Genève werd na de Tweede Wereldoorlog opgesteld om mensen te beschermen die vluchten voor oorlog of vervolging. Maar volgens Ellian past dat systeem niet meer bij de wereld van vandaag. “Je kunt het Verdrag van Genève niet moderniseren als je met honderd landen praat. Dan zitten we in de volgende eeuw,” zegt hij.

De hoogleraar vindt dat Europa te lang vasthoudt aan afspraken die niet meer werken. “Het is heel simpel. Je hebt twee keuzes: je trekt je tijdelijk terug of je probeert het te wijzigen. Ik denk dat je beide tegelijk moet doen. Je stapt eruit, en ondertussen ga je met anderen onderhandelen om het te moderniseren.”

‘Europa wordt gechanteerd’
Ellian stelt dat het asielsysteem niet alleen vastloopt door trage procedures, maar ook misbruikt wordt door andere landen. Hij noemt het zelfs chantage. “Er zijn heel veel landen die met het chanteren van de Europese Unie geld verdienen. In Afrika, maar ook in Iran,” zegt hij.

Hij verwijst naar de protesten in Iran in 2022, toen het regime volgens hem dreigde vluchtelingen richting Europa te sturen als reactie op westerse steun aan demonstranten. “De president van Iran zei: ‘Als jullie zo doorgaan in Europa en achter die vrouwen blijven staan, zorgen wij ervoor dat jullie heel veel vluchtelingen krijgen.’”

Volgens Ellian is dit onderdeel van een breder patroon. “Europa laat zich gijzelen door landen die migratie gebruiken als drukmiddel. En wij betalen ervoor.” 

Hulp in de regio
De Leidse hoogleraar benadrukt dat zijn voorstel niet voortkomt uit kilheid, maar uit realiteitszin. Hij pleit voor opvang in de regio, waar mensen sneller en beter geholpen kunnen worden. “Wat ik bepleit is goed voor alle mensen, ook voor rechtzoekenden en ontheemden. In plaats van hier veel geld uit te geven, moet je dat dáár besteden om hen goed te ontvangen.”

Hij wijst erop dat het huidige systeem in feite oneerlijk is. Alleen wie duizenden dollars kan betalen voor een smokkelaar, maakt kans om Europa te bereiken. “Wij bieden geen gastvrijheid aan mensen die er echt behoefte aan hebben. Je moet wel een beetje uit een rijke familie komen om die criminelen te kunnen betalen.”

Procedures lopen vast
Daarnaast ziet Ellian hoe juridische complexiteit het systeem verstikt. “Procedures zijn heel lang, simpelweg omdat er zoveel mensen zijn en de procedures traag verlopen. Daardoor krijgen mensen soms zelfs schadevergoedingen omdat Nederland niet op tijd beslist. Je wordt rijk omdat de overheid haar werk niet op tijd doet.”

Zelfs als iemand geen recht heeft op asiel, blijven de dossiers eindeloos in behandeling. “Dan gaan advocaten procederen bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens of bij het Hof van Justitie van de EU. Die eisen dan dat hun cliënt alsnog recht heeft op iets. Zo stapelen de procedures zich op.” 

Nieuwe regels nodig
Ellian vindt dat Europa het lef moet hebben om de regels aan te passen. Een mogelijke oplossing ziet hij in een nieuw interpretatieprotocol bij het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, zodat landen meer ruimte krijgen om asielverzoeken sneller en strenger te beoordelen.

Zijn boodschap is duidelijk: het asielsysteem in zijn huidige vorm is onhoudbaar. “We kunnen niet eeuwig praten en niets doen. Als we nu niet handelen, loopt het volledig uit de hand.”