De actie vond plaats een dag voor de zomerzonnewende, een jaarlijks evenement waarbij duizenden mensen samenkomen bij het prehistorische monument. De toenmalige Oxfordstudent Niamh Lynch (23) en activist Rajan Naidu (74) stapten over de afzetting heen en bespoten de stenen cirkel met een mengsel van maïszetmeel, talkpoeder en oranje kleurstof.

De twee droegen witte t-shirts met het logo van Just Stop Oil en gingen na de actie stil voor de stenen zitten. Ze werden kort daarna gearresteerd. Een derde activist, Luke Watson (36), had het poederapparaat aangeschaft en zijn mededemonstranten naar de locatie gereden. De verf bleek eenvoudig te verwijderen. De schoonmaak kostte omgerekend ongeveer 720 euro.

Aanklacht: “flagrant vandalisme”
Volgens aanklager Simon Jones was er sprake van een zorgvuldig geplande actie. “We zeggen eenvoudig: ze zaten er allemaal in samen. Dit is een daad van duidelijk en openlijk vandalisme. De bedoeling was ongetwijfeld om een statement te maken.”

De aanklager wees erop dat de actie door andere leden van Just Stop Oil werd gefilmd en later werd gedeeld op sociale media. Stonehenge werd in de rechtbank omschreven als “een van de best bewaarde en meest herkenbare prehistorische bouwwerken ter wereld”, gebouwd zo’n 5.000 jaar geleden. Jones benadrukte dat het monument wettelijk beschermd is.

Beroep op mensenrechten
De drie verdachten gaven toe dat ze aan de actie hadden meegedaan, maar betwistten dat er schade was veroorzaakt. Ze beriepen zich op hun recht op vrije meningsuiting en vreedzaam protest, zoals vastgelegd in artikelen 10 en 11 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Volgens hun advocaat hadden de activisten zorgvuldig nagedacht over het poeder dat ze gebruikten. Het mengsel was biologisch afbreekbaar en liet geen blijvende sporen na.

De verdediging stelde dat de actie vreedzaam was, dat de rechten van anderen niet ernstig waren geschaad, en dat protest tegen fossiele brandstoffen een legitiem maatschappelijk doel diende.

Rechter: “De kern van een vrije samenleving”
Rechter Paul Dugdale zei in zijn aanwijzingen aan de jury dat het oordeel moest gaan over de balans tussen wetsovertreding en grondrechten.

“In elke samenleving zijn er mensen met wie we het eens zijn en mensen met wie we het oneens zijn. De kern van een vrije samenleving is dat iedereen zijn mening mag uiten, ook als we het er niet mee eens zijn.”

Hij vervolgde: “Als individuen het niet eens zijn met wat de regering doet of nalaat, mogen zij daartegen protesteren. Soms betekent de bescherming van het recht op vrije meningsuiting en protest dat gedrag dat anders onwettig zou zijn, door de rechtbank toch als rechtmatig wordt gezien.”

Na zes uur overleg sprak de jury de drie activisten vrij van vernieling van een beschermd monument en verstoring van de openbare orde.