De benoeming zou volgen op de presentatie van het coalitieakkoord, die vandaag wordt verwacht. Volgens bronnen biedt dat akkoord weinig extra financiële ruimte voor de woningmarkt. Wel zou het kabinet inzetten op meer centrale sturing vanuit Den Haag. Een belangrijk instrument daarbij is de komst van een zogenoemde bouwbaas, die de woningbouw moet versnellen.

Vijlbrief was van 2020 tot 2022 staatssecretaris van Financiën. Daarna werd hij Kamerlid en staatssecretaris Mijnbouw. In die functie werd hij een van de hoofdrolspelers in het Groningse gasdossier. Zijn keuzes en uitspraken zorgden herhaaldelijk voor controverse.

Gasputten vol beton en politieke spanning
Een belangrijk twistpunt was het definitief afsluiten van gaswinningslocaties in Groningen. Het kabinet ging er lange tijd van uit dat deze locaties ‘per 1 oktober 2024 met beton worden volgestort’. Vijlbrief verklaarde dat deze datum samenhing met het begin van een ‘gasjaar’, meldt de NOS.

Die aanpak riep vragen op over energiezekerheid. Politici twijfelden of het verstandig was om een groot gasveld volledig onbruikbaar te maken. De NOS verwoordde die zorgen met de woorden: ‘dat volstorten van die Groningse gasputten met cement, moeten we dat nu wel doen? Want bij een acute crisis kun je er echt niet meer bij’. Het debat draaide daarbij om de balans tussen veiligheid voor Groningers en leveringszekerheid.

De spanning nam toe in april 2024. De Eerste Kamer wilde meer tijd voor de behandeling van de sluitingswet. Vijlbrief reageerde bij NPO Radio 1 fel en zei dat hij ‘heel boos’ was. ‘Dit zag ik niet aankomen’. Verder stelde hij: ‘Het kan zijn dat er een afspraak ligt tussen formerende partijen om dit tegen te houden. Dat zou een grote schande zijn’.

In het senaatsverslag werd zelfs verwezen naar de symboliek rond het besluit. Daarin staat de zin: ‘Ik zie de foto van Hans Vijlbrief al bij de eerste stort’. Dat onderstreepte hoe beladen het dossier was.

Kritiek op afbouw en schadeaanpak
Ook na de Russische inval in Oekraïne bleef de koers onderwerp van kritiek. In 2022 schreef het FD over groeiend ‘onbegrip’ over de snelle afbouw van Groningen. Grootverbruikers en experts noemden dit volgens de krant ‘niet langer verantwoord’. Vijlbrief bleef vasthouden aan Groningen als uiterste noodvoorziening.

Daarnaast speelde de discussie over gasopslagen. In een Kamerbrief uit augustus 2022 staat dat het kabinet inzet op opslagen die ‘boven de 80 procent’ gevuld zijn. Tegelijk werd erkend: ‘Dat neemt niet weg dat omwonenden hier zorgen over kunnen hebben, mede over het bewijsvermoeden rondom gasopslag Norg’.

Ook het schadeherstel leidde tot onvrede bij Groningers die het onvoldoende vonden. In 2023 zei Vijlbrief in Nieuwsuur dat hij niet had verwacht ‘dat het pakket van het kabinet op zoveel kritiek zou stuiten’. Hij voegde daaraan toe: ‘Maar ik ben wel overtuigd van dit pakket’. Daarbij hoopte Vijlbrief dat hij met het herstel van woningen die waren beschadigd door de aardbevingen voldoende kon realiseren om de Groningers tevreden te stellen. 'De schade aan huizen kunnen en zullen we aanpakken, de schade aan levens is moeilijk herstelbaar. Dat spijt me zeer.'