Het advies, waar een jaar aan is gewerkt, werd deze week gepresenteerd aan het kabinet. De kern: er moet meer richting komen vanuit de overheid. Volgens SER-voorzitter Kim Putters ontbreekt het nu aan duidelijkheid. “Als je wat meer stuurt, gaan huishoudens en ondernemers veel meer mee in de energieprestatie”, zei hij bij het WNL-programma Goedemorgen Nederland.

De SER wil geen algemene verplichting voor iedereen tegelijk. De focus ligt op momenten waarop mensen toch al investeren, zoals bij een verbouwing of nieuwbouw. Op die momenten moeten strengere eisen gelden voor isolatie, warmtepompen en zonnepanelen.

Putters licht toe: “Je moet het doen op natuurlijke momenten en niet iedereen voortdurend verplichten. Maar als je gaat renoveren, stel dan eisen dat er een beter energielabel uitkomt.” Volgens de SER kunnen mensen daarbij nog keuzes maken, bijvoorbeeld tussen isolatie of andere maatregelen.

Onzekerheid over beleid remt investeringen
Een belangrijk probleem is volgens de raad het wisselende beleid vanuit Den Haag. Subsidies veranderen of verdwijnen, en regels worden aangepast. Dat zorgt voor onzekerheid bij huishoudens en ondernemers.

Putters spreekt van “jojobeleid”. Hij wijst op eerdere regelingen rond zonnepanelen en warmtepompen die eerst werden ingevoerd en daarna weer aangepast. Volgens hem hebben mensen juist behoefte aan duidelijkheid op de lange termijn.

Ook ontbreekt zekerheid over subsidies na 2030. Dat maakt het voor veel mensen lastig om nu beslissingen te nemen over verduurzaming.

Niet iedereen kan het betalen
De SER erkent dat verplichtingen niet voor iedereen haalbaar zijn. Vooral huishoudens met lage inkomens en kleine ondernemers lopen tegen financiële grenzen aan.

Putters zegt daarover: mensen hebben “gewoon de middelen niet”. Daarom pleit de raad voor extra ondersteuning. Denk aan isolatieprogramma’s, een noodfonds en verplichtingen voor verhuurders om huurwoningen te verduurzamen.

Ook wil de SER dat mensen beter worden geïnformeerd. Er moeten laagdrempelige plekken komen waar burgers advies kunnen krijgen over subsidies en maatregelen.

Stroomnet en personeel als knelpunt
Naast geld en beleid spelen praktische problemen een grote rol. Zo is het stroomnet op veel plekken overbelast. Dat belemmert de overstap naar elektrische oplossingen.

Econoom Martin Visser noemt dit bij WNL het grootste probleem: “De olifant in de kamer is het stroomnet. Iemand die een elektrische auto aanschaft, moet maar hopen dat hij een elektrische laadpaal voor zijn huis kan zetten.”

Volgens de SER is dit een belangrijke randvoorwaarde. Ook is er een tekort aan vakmensen die installaties kunnen plaatsen. Zonder deze basisvoorwaarden blijft uitvoering lastig.

Meer regie, maar ook meer vragen
De SER wil dat niet alleen huishoudens en bedrijven veranderen. Ook de bouwsector en gemeenten moeten volgens het advies meebewegen. Nieuwe bouwprojecten moeten standaard rekening houden met duurzame energie.

Tegelijk blijft de vraag hoe ver de overheid kan gaan met verplichtingen. De SER kiest voor een middenweg: meer sturing, maar met ruimte voor keuze en ondersteuning waar nodig. Het kabinet moet nu bepalen wat het met het advies doet. Volgens Putters is er draagvlak om stappen te zetten. “Wij leveren niet alleen voorstellen, wij leveren er draagvlak bij.”