EU wil VPN’s aanpakken zodat burgers leeftijdsverificatie niet kunnen omzeilen
De Europese Unie krijgt felle kritiek na uitspraken over VPN’s en online leeftijdscontrole. Eurocommissaris Henna Virkkunen zei bij de presentatie van een nieuwe Europese app voor leeftijdsverificatie dat gebruikers zulke systemen kunnen omzeilen met VPN’s. Volgens haar moet Brussel daarom kijken naar manieren om die omzeiling tegen te gaan. De Europese Commissie heeft nog geen formeel voorstel gedaan om VPN’s te verbieden, maar privacygroepen vrezen dat de EU stap voor stap richting strengere controle op anoniem internetgebruik gaat en daarmee de vrijheid inperkt.
Virkkunen sprak in de persconferentie over het omzeilen van de nieuwe Europese app. ‘Het is natuurlijk moeilijk om technologische oplossingen te hebben waarbij er helemaal geen manier is om de regels te omzeilen of te proberen te omzeilen, maar nu we de regels invoeren, moeten we natuurlijk ook manieren hebben waarop we deze kunnen uitvoeren.’ Die uitspraak leidde direct tot veel kritiek vanwege het feit dat Brussel hiermee nog meer controle kan uitoefenen over burgers.
De discussie staat niet op zichzelf. Zij raakt aan bredere Europese plannen voor strengere online regels. Daarbij gaat het om de Digital Services Act en de omstreden plannen die bekendstaan als ‘Chat Control’. Het doel is volgens Brussel de bestrijding van online materiaal rond seksueel kindermisbruik.
Zorgen over toezicht en versleuteling
Critici zeggen dat zulke plannen echter verder gaan dan kinderbescherming. Volgens hen kan er een technische basis ontstaan voor grootschalig toezicht. Ook waarschuwen zij dat versleutelde communicatie onder druk komt te staan. VPN’s spelen daarbij een grote rol, omdat gebruikers daarmee geografische blokkades, leeftijdschecks en andere filters kunnen omzeilen.
Ook buiten de EU groeit de druk op VPN’s. In de Amerikaanse staat Utah treedt op 6 mei 2026 een wet in werking die websites aansprakelijk houdt als gebruikers leeftijdsbeperkingen omzeilen via VPN’s. Platforms mogen dan ook geen informatie delen over manieren om die systemen te ontwijken. De Electronic Frontier Foundation, cybersecurity-experts en VPN-aanbieders hebben daar scherpe kritiek op.
Privacyvoorvechters en digitale burgerrechtengroepen spreken van een gevaarlijke trend. Zij vrezen dat westerse regeringen modellen overnemen die normaal worden verbonden met landen zoals China en Rusland. China en Rusland beperken VPN-gebruik al langer. China heeft zijn zogenoemde ‘grote firewall’. Rusland blokkeert of zet VPN-aanbieders onder druk als zij niet meewerken aan staatstoezicht. Critici vrezen dat westerse democratieën nu dezelfde kant op bewegen, maar dan onder de vlag van online veiligheid.
