De maatregel lag vanaf het begin zwaar onder vuur. Vakbonden reageerden fel, werkgevers waren weinig enthousiast en ook in het parlement was de steun beperkt. Daarmee was het voorstel politiek al bijna kansloos voordat het officieel was ingediend.

Volgens Haagse bronnen, die zich baseren op een brief van Vijlbrief, haalt het kabinet de verhoging nu van tafel. RTL Nieuws en de NOS meldden dinsdag dat het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA de bonden weer aan tafel wil krijgen.

Plan moest miljarden opleveren
Het kabinet wilde de sociale zekerheid betaalbaar houden. Door de vergrijzing lopen de kosten van de AOW de komende jaren verder op. Een snellere verhoging van de AOW-leeftijd moest helpen om die uitgaven te beperken.

Op termijn zou de maatregel bijna 3 miljard euro moeten opleveren. Het plan maakte deel uit van een groter pakket aan bezuinigingen op sociale zekerheid. In totaal wilde het kabinet ongeveer 6,5 miljard euro besparen op de AOW en op uitkeringen voor werklozen en arbeidsgehandicapten.

Daarbij werd ook gekeken naar andere ingrepen. Zo lag er een voorstel om de maximale WW-duur te halveren naar één jaar. Ook wilde het kabinet snijden in bepaalde uitkeringen.

Vakbonden dreigden met acties
Voor de vakbonden ging het kabinet daarmee veel te ver. FNV, CNV en VCP eisten eerder deze maand dat alle voorgestelde bezuinigingen op de AOW en uitkeringen van tafel zouden gaan.

Zij gaven het kabinet daarvoor een ultimatum. Als de plannen niet binnen twee weken zouden verdwijnen, wilden de bonden in heel Nederland stakingen en werkonderbrekingen organiseren.

De verhoging van de AOW-leeftijd lag extra gevoelig. Werkgevers, werknemers en politiek hadden na jaren van overleg juist afspraken gemaakt over onder meer het pensioen en de AOW-leeftijd. Volgens de bonden zou het kabinet met het nieuwe plan aan die afspraken tornen.

Werkgevers keerden zich ook tegen voorstel
Opvallend was dat niet alleen de vakbeweging zich verzette. Ook werkgevers zagen het plan niet zitten. Zij wezen erop dat er al eerder afspraken waren gemaakt. Een nieuwe ingreep zou het vertrouwen in sociaal overleg verder kunnen beschadigen.

Daarmee kwam Vijlbrief steeds verder klem te zitten. Zonder steun van vakbonden en werkgevers werd een sociaal akkoord lastig. Ook politiek was de ruimte klein.

In de Tweede Kamer werd nog geprobeerd om het voorstel af te zwakken. Maar in de Eerste Kamer lag de maatregel nog moeilijker. Daar was een meerderheid ronduit tegen een snellere stijging van de AOW-leeftijd. In april nam de senaat al een motie aan om een streep door het plan te zetten.

Vijlbrief erkende gevoeligheid
Vijlbrief hield eerder vast aan het doel achter de maatregel. Volgens hem moet de sociale zekerheid ook in de toekomst betaalbaar blijven. Ook wil hij dat mensen kunnen blijven meekomen op een arbeidsmarkt die snel verandert.

Tegelijk erkende hij dat het kabinet de gevoeligheid van de AOW-leeftijd had onderschat. “Als mensen in de toekomst een paar maanden langer doorwerken, zoals wij bedacht hadden, verlaag je de uitgaven”, zei Vijlbrief eerder. “Maar ik heb al gezegd dat we ons beter hadden moeten realiseren dat dat gevoelig ligt door eerdere afspraken in het pensioenakkoord. Het klinkt boekhouderig, maar de vraag blijft echt hoe we de lasten blijven betalen in de toekomst.’’

Die woorden lieten al zien dat de minister ruimte zocht. Eerst zei hij dat het plan voorlopig niet zou worden uitgewerkt. Voor de bonden was dat niet genoeg. Zij wilden dat de ingreep volledig van tafel ging.

Kabinet wil sociaal akkoord redden
Met het schrappen van de snellere AOW-verhoging probeert het kabinet de sociale partners weer aan tafel te krijgen. De inzet is een groter sociaal akkoord over werk, inkomen en de toekomst van de sociale zekerheid.

Daarmee is het probleem voor het kabinet nog niet opgelost. De druk op de overheidsfinanciën blijft. Ook de kosten van vergrijzing verdwijnen niet. Het kabinet moet dus op zoek naar andere manieren om de sociale zekerheid betaalbaar te houden.

Voorlopig is vooral duidelijk dat het AOW-plan politiek niet houdbaar was. De vakbonden dreigden met acties. Werkgevers haakten af. En in de Eerste Kamer was geen meerderheid te vinden. Het kabinet kiest daarom eieren voor zijn geld en zet de omstreden verhoging in de ijskast.