NCTV-veteraan en D66-prominent gaan toezicht houden op NPO
De Raad van Toezicht van de NPO krijgt twee nieuwe leden zonder duidelijke achtergrond in de mediawereld. Voormalig politiechef en NCTV-baas Pieter-Jaap Aalbersberg wordt voorzitter. Ook voormalig D66-senator Annelien Bredenoord treedt toe tot het toezichtsorgaan. De benoemingen gebeuren na een voordracht van mediaminister Rianne Letschert van D66. De benoemingen raken aan twee bredere ontwikkelingen: de doorstroom van Haagse politici naar de NPO-top én de groeiende bestuursinvloed van kopstukken uit de wereld van AIVD, NCTV en Defensie.
Journalist Bas Paternotte vat die kritiek scherp samen. “Een politie- en inlichtingendienstenman toezichthouder bij de NPO maken. Maar je mag het geen staatsomroep noemen! En voor de geloofwaardigheid is het ook niet verstandig om welke D66’er dan ook hierbij te betrekken. Stelletje pannenkoeken.”
Van politie en terrorismebestrijding naar de NPO
Aalbersberg werkte vrijwel zijn hele loopbaan binnen het veiligheidsdomein. In 2019 werd hij Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. Die functie vervulde hij tot 2025. Als NCTV-baas hield hij zich bezig met terrorisme, nationale veiligheid, crisisbeheersing en dreigingen tegen de Nederlandse staat.
Ervaring bij een omroep, mediabedrijf of journalistieke organisatie heeft Aalbersberg niet. Volgens de NPO maakt zijn ervaring met politiek gevoelige dossiers, complexe belangen en publieke besluitvorming hem desondanks geschikt voor de functie.
Daarmee volgt hij Tjibbe Joustra op, die als oud-topambtenaar eveneens zonder noemenswaardige media-ervaring voorzitter werd. Joustra trad voortijdig terug. Zijn termijn zou aanvankelijk doorlopen tot mei 2028.
D66’er naast oud-NCTV-chef
Ook Annelien Bredenoord wordt lid van de Raad van Toezicht. Zij zat van 2015 tot 2023 voor D66 in de Eerste Kamer en was daar vanaf 2019 fractievoorzitter. Daarnaast is Bredenoord voorzitter van het College van Bestuur van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Eerder was zij daar rector magnificus.
Ook Bredenoord heeft geen brede loopbaan in de media. De NPO stelt dat zij wel ervaring heeft met het leiden van grote organisaties in een ingewikkelde bestuurlijke omgeving.
Oude discussie over Haagse invloed
De benoemingen komen niet uit de lucht vallen. De verwevenheid tussen politiek Den Haag en de publieke omroep is al jaren onderwerp van discussie.
Onderzoekscollectief Spit concludeerde in 2023 in een onderzoek voor Vrij Nederland dat de NPO-top veel Haagse insiders telt. Politici en bestuurders van onder meer D66, PvdA, CDA en VVD zouden geregeld zijn doorgeschoven naar invloedrijke functies binnen de publieke omroep.
GroenLinks-senator Frits Lintmeijer sprak in 2016 al van een “echt structureel probleem”. Toch bleef de praktijk bestaan. Oud-politici, voormalige bewindspersonen en partijprominenten kwamen terecht in besturen en raden van toezicht.
Ook rond voormalig NPO-voorzitter Shula Rijxman ontstond discussie. Zij vertrok in 2021 bij de NPO en werd een jaar later wethouder namens D66 in Amsterdam. Rijxman werd tijdens haar voorzitterschap geregeld in verband gebracht met prominenten binnen de partij.
Politici bij de omroepen
Niet alleen de landelijke NPO-top kent veel oud-politici. Ook bij afzonderlijke omroepen zijn politieke netwerken sterk vertegenwoordigd. Bij WNL kwamen meerdere VVD-prominenten terecht in leidinggevende en toezichthoudende functies. Voormalig VVD-spindoctor Kees Berghuis werd hoofdredacteur. Ook oud-politici Bas Eenhoorn en Loek Hermans vervulden toezichtstaken bij de omroep.
Bij andere omroepen is een vergelijkbaar beeld zichtbaar. Oud-minister Arie Slob werd toezichthouder bij de EO. Voormalig PvdA-minister Guusje ter Horst kreeg een functie bij Omroep Zwart. Voormalig D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma raakte verbonden aan BNNVARA.
Thomas Bruning van journalistenvakbond NVJ waarschuwde eerder dat deze overstappen de geloofwaardigheid van de publieke omroep kunnen schaden. “De aanwezigheid bij omroepen van de politiek, die ook het geld verschaft áán die omroepen, is echt ongewenst”, zei hij.
Veiligheidsbestuurders schuiven door
De komst van Aalbersberg past daarnaast in een breder patroon. Bestuurders met een achtergrond bij de NCTV, AIVD, politie of Defensie komen steeds vaker terecht op invloedrijke civiele posities. Voormalig NCTV- en AIVD-baas Dick Schoof werd minister-president. Erik Akerboom bewoog tussen de politie, de NCTV en de AIVD. Oud-generaal Martin Wijnen werd directeur-generaal van Rijkswaterstaat.
Ook op ministeries en binnen publieke organisaties zijn voormalige veiligheidsfunctionarissen doorgestroomd naar functies op het gebied van bestuur en communicatie.
