Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen maakte de nieuwe betaling donderdag bekend na een telefoongesprek met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Volgens haar blijft Rusland de Oekraïense hoofdstad Kyiv aanvallen. „We staan naast hen. En naast alle Oekraïners”, verklaarde ze. Vrijdag volgt daarom de nieuwe betaling van 3,3 miljard euro voor raketten en drones.

Het bedrag is overigens geen gift in strikte zin. Het geld komt uit de zogeheten Ukraine Support Loan, een omvangrijk Europees leningenpakket voor Oekraïne. De EU-landen besloten in april tot een lening van in totaal 90 miljard euro voor 2026 en 2027. Daarvan is indicatief 30 miljard bedoeld voor begrotingssteun en 60 miljard voor defensie. De Europese Commissie leent het geld zelf op de kapitaalmarkt, met de EU-begroting als garantie. De afspraak is dat Oekraïne de lening pas hoeft terug te betalen wanneer Rusland herstelbetalingen heeft gedaan. 

Miljarden voor Oekraïense defensie
Een groot deel van het nieuwe Europese pakket is dus rechtstreeks gekoppeld aan de oorlog. Van de 60 miljard euro voor defensie moet Oekraïne onder meer wapens en ander defensiematerieel kunnen aanschaffen en investeren in de eigen defensie-industrie.

Volgens de actuele cijfers van de Raad van de EU is inmiddels 11,6 miljard euro uit de Ukraine Support Loan uitgekeerd. Daarvan ging 3,2 miljard naar begrotingssteun en 8,4 miljard naar defensie-aankopen. De nieuwe miljarden voor raketten en drones vallen binnen dat bredere financieringsprogramma. 

Von der Leyen wees ook op een ander besluit. De EU gaf vorige week groen licht voor financiering van Patriot-luchtverdedigingssystemen voor Oekraïne. In haar jaarlijkse State of the Union-toespraak kondigde ze bovendien plannen aan om samen met Oekraïne verder te werken aan een Europees lucht- en raketafweersysteem. Centraal daarin staat het zogenoemde Freya-project, dat Oekraïense oorlogservaring en technologie moet combineren met de Europese defensie-industrie.

Daarnaast wil Brussel resterende middelen uit het Europese defensieprogramma SAFE gebruiken voor gezamenlijke projecten tussen Europese en Oekraïense defensiebedrijven. SAFE zelf is een leeninstrument van maximaal 150 miljard euro waarmee EU-landen gezamenlijk in defensie kunnen investeren. Oekraïne kan daarbij deelnemen aan gezamenlijke aanbestedingen, hoewel alleen EU-lidstaten de SAFE-leningen zelf kunnen afsluiten. 

Totale steun boven 220 miljard euro
De 3,3 miljard staat niet op zichzelf. Volgens de Raad van de Europese Unie bedraagt de totale steun van de EU en haar 27 lidstaten sinds het uitbreken van de grootschalige oorlog inmiddels 221,2 miljard euro.

Dat bedrag bestaat niet uitsluitend uit geld dat rechtstreeks naar de Oekraïense regering wordt overgemaakt. In het totaal zit onder meer 107 miljard euro die vanuit of met garanties van de EU-begroting is verstrekt, 77,9 miljard euro aan militaire steun, 17 miljard euro aan ondersteuning van Oekraïense vluchtelingen binnen de EU en 3,8 miljard euro uit opbrengsten van bevroren Russische tegoeden. Ook afzonderlijke financiële en humanitaire bijdragen van lidstaten tellen mee.

Alleen al via de EU-begroting is volgens de Europese Commissie 107 miljard euro verstrekt of gegarandeerd. Daaronder vallen tientallen miljarden aan macrofinanciële steun en inmiddels 42 miljard euro die via de Ukraine Facility is gemobiliseerd. Dat fonds heeft voor de periode 2024 tot en met 2027 een omvang van maximaal 50 miljard euro en is gekoppeld aan onder meer hervormingen, wederopbouw en de Oekraïense route naar EU-lidmaatschap. 

Von der Leyen zei donderdag dat in 2026 alleen al bijna 15 miljard euro voor Oekraïne is gemobiliseerd en dat meer geld zal volgen. Verdere uitbetalingen zijn mede gekoppeld aan hervormingen die het Oekraïense parlement moet doorvoeren, onder meer rond de rechtsstaat en corruptiebestrijding. Ook aan het bredere leningenpakket zijn dergelijke voorwaarden verbonden. 

Volgende week reist Von der Leyen naar New York voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Daar wil ze andere bondgenoten oproepen eveneens meer bij te dragen. Haar boodschap, zo kondigde ze aan: „Europa voert zijn steun op. Nu moeten anderen hun steun ook opvoeren.”

De Europese geldstroom naar Oekraïne stopt daarmee voorlopig niet. Naast de 3,3 miljard euro voor raketten en drones ligt voor 2026 en 2027 nog een veel groter leenprogramma klaar, waarvan tientallen miljarden expliciet voor de Oekraïense defensie zijn gereserveerd.