Daarmee verandert de positie van de overheid ingrijpend. Tot voor kort stond in de Kernenergiewet nog dat Borssele uiterlijk in 2033 moest sluiten. De Eerste Kamer schrapte die einddatum deze week met een ruime meerderheid. Tegelijk koopt het Rijk zich in bij de exploitant. Staatssecretaris Jo-Annes de Bat (CDA) noemt daarbij niet alleen de elektriciteitsproductie als reden. „Daarmee behouden we niet alleen een stabiele energiebron, maar ook veel nucleaire kennis”, zei hij over de overname. 

Zeeland wilde van het risico af
De koop komt voor een belangrijk deel voort uit de houding van de huidige eigenaren. Via ZEH Energy hebben de provincie Zeeland en Zeeuwse gemeenten samen 70 procent van EPZ in handen. De overige 30 procent is van het Duitse energiebedrijf RWE.

De Zeeuwse overheden wilden zelf niet het financiële risico dragen van een langere levensduur. Die terughoudendheid speelde al jaren. In een Kamerbrief uit 2024 stond dat de aandeelhouders vanwege marktrisico's en politieke onzekerheid niet bereid waren de noodzakelijke onderzoeken naar een langere bedrijfsduur zelf te betalen. Ook RWE wilde die onderzoeken niet financieren. Het Rijk nam de kosten daarom op zich. 

De toenmalige minister Rob Jetten zag juist wel reden voor betrokkenheid van de Staat. De regionale overheden zagen volgens zijn brief geen direct publiek belang meer bij het bezit van de centrale, terwijl dat belang volgens het kabinet op nationaal niveau wél bestaat. Borssele levert 485 megawatt aan CO2-vrije elektriciteit en zorgt volgens het kabinet ook voor behoud van kennis die voor nieuwe centrales kan worden gebruikt.

Niet alleen de stroom is waardevol
Dat laatste is belangrijk voor de grotere nucleaire plannen. Nederland heeft al tientallen jaren geen nieuwe grote kerncentrale gebouwd. EPZ heeft ondertussen personeel dat dagelijks een kernreactor exploiteert. Het bedrijf beschikt over technische kennis en ervaring met veiligheid, vergunningen en nucleaire regelgeving.

Het kabinet wees daar al in 2024 expliciet op. De „nucleaire kennis en ervaring van EPZ” kan volgens het Rijk waardevol zijn voor de nieuwe kerncentrales. Die kennis is inmiddels nog belangrijker geworden, omdat Nederland begin 2026 een speciaal overheidsbedrijf voor kernenergie heeft opgericht: Nucleaire Energie Organisatie Nederland, oftewel NEO NL. 

NEO NL moet de opdracht geven voor de bouw van de eerste twee nieuwe grote kerncentrales. Daarna moet het bedrijf eigenaar en exploitant van die centrales worden. De Staat is de enige aandeelhouder. Daarmee kiest het kabinet niet voor een model waarbij een commerciële energiemaatschappij volledig zelfstandig nieuwe centrales ontwikkelt, maar voor een constructie waarin de overheid zelf een centrale rol krijgt.

Borssele en nieuwe centrales komen samen
De plannen voor NEO NL zijn bovendien breder opgezet dan alleen de eerste twee nieuwe reactoren. In de stukken over de oprichting staat dat het kabinet uiteindelijk een houdstermaatschappij voor zich ziet. Verschillende kerncentrales en nieuwbouwprojecten kunnen dan in aparte onderdelen worden ondergebracht. 

Daarmee krijgt de aankoop van Borssele een bredere betekenis. De bestaande centrale en de nieuwbouw worden binnen het kabinetsbeleid steeds meer als onderdelen van dezelfde nucleaire strategie behandeld. In de Routekaart 7 GW Kernenergie van juni zet De Bat het langer openhouden van Borssele zelfs in hetzelfde eerste spoor als de bouw van de eerste twee nieuwe grote centrales. Het kabinet onderzoekt daarnaast verdere uitbreiding met nog meer grote centrales of kleine modulaire reactoren, de zogenoemde SMR's. 

Het einddoel is maximaal 7 gigawatt kernenergie in 2050. De eerste twee nieuwe centrales moeten samen tussen 2,2 en 3,2 gigawatt leveren. Volgens het huidige tijdpad kunnen die op zijn vroegst eind jaren dertig in bedrijf komen. NEO NL is inmiddels bezig met de voorbereiding van de keuze voor een technologieleverancier. 

Juist daardoor wordt Borssele een mogelijke brug tussen de huidige en toekomstige nucleaire sector. Zonder verlenging zou de enige commerciële kerncentrale van Nederland in 2033 sluiten, terwijl de eerste nieuwe centrale waarschijnlijk pas jaren later beschikbaar is. Door Borssele langer open te houden, blijft niet alleen productiecapaciteit behouden, maar ook een bestaande nucleaire organisatie.

De Staat betaalt en draagt het risico
Die koers betekent tegelijkertijd dat steeds meer financiële verantwoordelijkheid bij de overheid terechtkomt. Voor het Zeeuwse aandelenpakket betaalt het Rijk 115,7 miljoen euro. Daarbovenop komt 119 miljoen euro om de financiële positie van het bedrijf te versterken. Het kabinet zegt dat de aankoopprijs onafhankelijk is getoetst en marktconform is. RWE houdt vooralsnog zijn belang van 30 procent. 

Ook bij nieuwbouw kiest het kabinet voorlopig nadrukkelijk voor publiek geld. In de routekaart schrijft De Bat dat de eerste twee grote nieuwe kerncentrales in de eerste fases volledig publiek moeten worden gefinancierd. Marktpartijen bleken volgens eerdere onderzoeken alleen bereid geld te steken in nieuwe kerncentrales wanneer de overheid grote financiële bijdragen of garanties levert. 

Hoeveel de twee centrales uiteindelijk kosten, staat nog niet vast. Ook locatie en technologie zijn nog niet definitief gekozen. NEO NL heeft vooralsnog de opdracht twee centrales te realiseren. Over een derde en vierde grote centrale of alternatieven met SMR's moeten later verdere besluiten worden genomen. 

Borssele is nog niet verzekerd van verlenging
Ook voor de bestaande centrale is de zaak nog niet beklonken. Het schrappen van 2033 uit de wet betekent alleen dat langer openblijven juridisch mogelijk wordt. EPZ moet nog aantonen dat de centrale veilig langer kan draaien. Daarna is een vergunning nodig van de onafhankelijke Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming. Ook moeten de aandeelhouders nog een definitief investeringsbesluit nemen.

Daarnaast moet de aandelenoverdracht zelf nog definitief worden. Het parlement en de Zeeuwse aandeelhouders moeten instemmen met het akkoord. Pas daarna gaat het belang van 70 procent daadwerkelijk over naar de Staat. 

De richting is desondanks duidelijk. Borssele wordt niet langer alleen behandeld als een oude centrale waarvan de sluitingsdatum moet worden verschoven. De aankoop past in een nieuwe structuur waarin de Staat zelf eigenaar, financier en via NEO NL uiteindelijk ook bouwer en exploitant van kerncentrales wordt. De centrale uit 1973 kan daardoor uitgroeien tot de bestaande basis waarop Nederland zijn nieuwe nucleaire sector probeert op te bouwen.