Crisis in Polen: Tusk verdedigt ingreep bij hof, oppositie spreekt van 'onwettige staatsgreep'

In Polen is een grote politieke crisis uitgebroken over de controle over het Constitutioneel Tribunaal, de rechtbank die toetst of wetten aan de grondwet voldoen. Vrijdag betraden zeven nieuwgekozen rechters het gebouw, waarna een van hen de voorzitter en zijn plaatsvervanger tijdelijk schorste. De huidige leiding had eerder geweigerd sommige nieuwe rechters toe te laten. De conservatieve president Karol Nawrocki beschuldigt de betrokkenen nu van een onwettige machtsovername. Premier Donald Tusk verdedigt de ingreep en weigert een compromis, terwijl ook binnen zijn eigen regeringscoalitie kritiek klinkt.
Lees ook

Polen verlaagt btw op benzine en diesel van 23 naar 8 procent: Brussel dreigt met ingrijpen
De strijd om het hof speelt al langer. Sinds zijn aantreden in 2023 probeert Tusk de justitiële hervormingen van de vorige, conservatieve PiS-regering terug te draaien. Volgens hem hebben die de onafhankelijkheid van rechters aangetast. President Nawrocki weigerde eerder vier nieuwe rechters te beëdigen vanwege bezwaren tegen hun benoemingsprocedure. De leiding van het hof liet hen vervolgens niet toe, omdat zij volgens haar niet rechtsgeldig waren beëdigd. Tusk vindt dat de president hun benoeming niet mag blokkeren en verdedigt de ingreep om hen alsnog aan het werk te krijgen. De rechtse oppositie waarschuwt dat de regering hiermee op onwettige wijze de controle over het hof probeert te krijgen en de scheiding der machten ondermijnt.
In een televisietoespraak op zaterdag 31 oktober verdedigde Tusk het optreden van de nieuwe rechters en de politie. Volgens hem waren de rechters wettig gekozen en beschermden agenten hen tegen agressie. Hij beschuldigde oppositiepartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) en Nawrocki ervan de rechtsstaat te ondermijnen. Ook wees hij op vermeende Russische inmenging bij het oplopende conflict.
Harde waarschuwing na ingreep
Tusk sloot een politieke overeenkomst uit. 'Over bepaalde zaken is geen compromis mogelijk', verklaarde hij. De premier kondigde geen nieuw concreet hervormingsplan aan. Daarmee bleef het meningsverschil over de macht binnen het Tribunaal bestaan.
De parlementaire raad rond Nawrocki reageerde scherp op de gebeurtenissen van vrijdagavond. De raad sprak van 'een onwettige staatsgreep tegen een grondwettelijk staatsorgaan'. Volgens de raad kregen personen zonder wettelijke bevoegdheid hulp van veiligheidsdiensten bij een poging het hof over te nemen. De verklaring werd zaterdag aangenomen tijdens een spoedbijeenkomst onder leiding van Marcin Horała.
De raad waarschuwde dat aanvaarding van zulke praktijken de positie van Polen als westerse democratie aantast. Ook stelde hij dat de grondwettelijke bevoegdheden van de president worden bedreigd. Hij riep op de scheiding der machten en de onafhankelijkheid van rechters te respecteren.
Onenigheid binnen regeringscoalitie
De spanning beperkt zich niet tot de oppositie. Vicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz van coalitiepartij PSL sprak met Nawrocki, samen met Piotr Zgorzelski. Ook Szymon Hołownia van Polen 2050 nam deel aan overleg. Hij noemde de gebeurtenissen 'schandalig' en wilde onderhandelingen tussen president en premier.
Tusks Burgercoalitie en de linkse coalitiepartij Lewica deden niet mee aan het presidentiële overleg. De rechtse partij Konfederacja eiste juist vervroegde verkiezingen. Haar leiders Sławomir Mentzen en Krzysztof Bosak stelden voor alle vijftien rechters te vervangen, met steun van drie vijfde van het parlement. Bosak wilde ook een stemming over het vervroegd beëindigen van de parlementaire termijn.
Daarnaast pleitte Adrian Zandberg van de linkse partij Razem voor een volledige herziening van de samenstelling van het hof. Daarmee komen voorstellen uit verschillende politieke richtingen. Een oplossing was na de gesprekken nog niet bereikt.






















































