Commissievoorzitter Ursula von der Leyen meldde de 25 miljoen euro op 13 oktober in een brief aan de Europese regeringsleiders, berichtte persbureau Reuters. Het geld is bedoeld voor grensbeheer, opsporing en redding op zee en de aanpak van mensensmokkel in het oosten van Libië. Libië blijft volgens Von der Leyen het belangrijkste vertrekland voor illegale overtochten naar de EU. Welke Libische diensten het geld krijgen, is niet bekend.

Zeven dagen later stemde het parlement in Tobroek in met het zeegrensverdrag dat Turkije in 2019 sloot met de regering in Tripoli. Het oosten had dat verdrag jarenlang afgewezen. In dezelfde zitting draaide het parlement een besluit uit 2020 terug waarmee de banden met Ankara waren verbroken. Saddam Haftar, zoon en plaatsvervanger van de krijgsheer, noemde het verdrag volgens Reuters een middel om de Libische „rechten en economische belangen in de Middellandse Zee te beschermen”.

‘Negeert de geografie’
Het verdrag legt een zeegrens vast tussen Turkije en Libië en houdt daarbij volgens Griekenland geen rekening met Kreta. „Het verdrag negeert de geografie volledig”, zei de Griekse premier Kyriakos Mitsotakis volgens Hürriyet in de VN-Veiligheidsraad.

Het Griekse ministerie van Buitenlandse Zaken noemt het verdrag „illegaal, nietig en van nul en gener waarde”. Von der Leyen en António Costa, de voorzitter van de Europese Raad, zeiden de bekrachtiging „ten zeerste te betreuren”. Het verdrag „schendt de soevereine rechten van derde landen”, verklaarden zij.

Turkije ziet dat anders. Minister van Buitenlandse Zaken Hakan Fidan noemde het verdrag „volledig legitiem”. Op 29 oktober botsten Griekenland en Turkije erover in de Veiligheidsraad. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken noemde de bekrachtiging volgens Fox News „niet behulpzaam en provocerend”.

Boten uit Tobroek
Kreta is uitgegroeid tot een belangrijke aankomstplaats voor migranten uit Libië. Tussen 19 en 21 oktober kwamen volgens de Griekse autoriteiten 1.194 mensen aan op Kreta en het eilandje Gavdos. Na nieuwe reddingen op 23 oktober waren het er in vier dagen ruim 1.300, meldde Euronews. In 2025 kwamen er volgens de Griekse migratieminister 19.800 mensen op Kreta aan, bijna de helft van alle aankomsten in Griekenland.

Europees grensagentschap Frontex telde van januari tot en met september ongeveer 31.800 oversteken op het oostelijke deel van de Middellandse Zee, 15 procent minder dan een jaar eerder. Het stuk tussen Libië en Kreta was het drukst.

Een verband tussen het verdrag en de boten naar Kreta is niet aangetoond. Griekenland en de familie Haftar werkten dit jaar juist samen tegen smokkel: Saddam Haftar was in juni nog in Athene. Een besluit om de 25 miljoen euro op te schorten is er niet, schreef de Griekse krant Iefimerida vorige maand, al wordt daar in Brussel volgens de krant wel over gesproken.

‘In wezen chantabel’
Uit interne stukken die het Duitse weekblad Der Spiegel en het tv-programma Report Mainz in augustus inzagen, bleek dat de EU strengere controle op oliesmokkel, waaraan Haftars milities verdienen, niet aandurfde. Brussel vreesde „vergeldingsmaatregelen” in de vorm van een „massaal verhoogde toestroom van migranten”. De Duitse Libië-kenner Wolfram Lacher zei dat de familie Haftar migratieroutes naar believen kan openen en sluiten, waardoor de EU „in wezen chantabel” wordt.

Asielzoekers die al in Griekenland een verblijfsvergunning kregen en doorreizen naar Nederland, kunnen voorlopig niet worden teruggestuurd: de Raad van State oordeelde in juli dat dat door de opvang in Griekenland niet kan, en legde vragen voor aan het Europese Hof. NieuwRechts schreef in oktober over de aankomsten op Kreta.

De EU erkent formeel alleen de regering in Tripoli. Of Brussel de 25 miljoen euro voor het oosten van Libië nog uitbetaalt nu het parlement daar Turkije steunt tegen Griekenland, is niet bekend.