Officieel mogen asielzoekers in Thüringen geen volledige contante uitkering meer ontvangen. Sinds eind juni krijgen ze in opvangcentra een betaalkaart, waarmee ze boodschappen kunnen doen. Een beperkt bedrag mag nog contant worden opgenomen: maximaal 50 euro per maand. Maar dat systeem wordt op steeds grotere schaal omzeild.

In steden als Jena, Weimar en Erfurt zijn inmiddels netwerken ontstaan waarin de tegoeden van de betaalkaart worden omgezet in contanten. Het werkt simpel: de asielzoeker koopt met zijn kaart een waardebon in een winkel. Die bon verkoopt hij vervolgens aan een sympathisant in bijvoorbeeld een café of een lokaal winkelpand. Die betaalt hem dan contant uit. De activistische groep Seebrücke Erfurt zegt er openlijk bij: “Wij ondermijnen bewust het systeem.”

Geen juridische basis voor straf
De autoriteiten kunnen daar voorlopig niets tegen doen. Een woordvoerder van het Thüringse administratiekantoor verklaarde dat “er geen wettelijke regels zijn die het kopen van waardebonnen en het inwisselen ervan voor contant geld verbieden of strafbaar stellen”, meldt Thüringer Allgemeine.

Ook het Duitse ministerie van Binnenlandse Zaken bevestigt dat deze ‘ruilacties’ juridisch niet kunnen worden tegengehouden, aldus Thüringer Allgemeine. Zolang het initiatief uit de samenleving komt en niet via fraude of dwang verloopt, is er wettelijk geen sprake van een overtreding.

AfD woedend: ‘dit is georganiseerde sabotage’
De AfD in Thüringen reageert furieus op de gang van zaken. In een verklaring stelt de fractie: “Met verontwaardiging nemen wij kennis van het feit dat deze zogeheten ‘ruilacties’ kennelijk legaal zijn en dat de overheid hier niets aan kan doen.” Volgens de partij is dit een “rechtsstatelijke onthulling van zwakte”.

Daniel Haseloff, migratiewoordvoerder van de AfD-fractie, windt er geen doekjes om: “Wie bewust een systeem saboteert dat bedoeld is om uitgaven aan uitgeprocedeerde of nog niet erkende asielzoekers te beperken, handelt niet uit medemenselijkheid, maar ondermijnt de rechtsorde.”

Haseloff kondigt aan dat de partij zich op alle niveaus zal inzetten om dit soort “mazen in de wet” te dichten. Hij roept de deelstaatregering op om “met spoed een duidelijke wettelijke basis te eisen die het gericht omwisselen van waardebonnen in contant geld strafbaar stelt”. Volgens hem moet alles in het werk worden gesteld “om dit gedrag in de toekomst te verbieden en te bestraffen”. 

Betaalkaart breidt zich uit, maar niet overal verplicht
Ondanks de ophef breidt de deelstaat Thüringen het gebruik van de betaalkaart verder uit. In de opvangcentra is het systeem al volledig ingevoerd. Ook na overplaatsing naar gemeenten blijven asielzoekers de kaart gebruiken. Toch zijn gemeenten nog niet verplicht om de kaart over te nemen. Volgens het Landesverwaltungsamt “staat het hen vrij” om dit wel of niet te doen.

Lokale overheden reageren wisselend, maar belangenverenigingen als de Gemeinde- und Städtebund en de Landkreistagspreken van een “mijlpaal”. Ze prijzen de kaart als een manier om administratieve lasten te verlagen en de integratie te bevorderen.

De betaalkaart is niet gekoppeld aan een bankrekening. Dat maakt het geschikt voor mensen zonder vaste woon- of verblijfplaats. De kaart kan fysiek of digitaal worden gebruikt bij reguliere winkels. Overboekingen naar het buitenland of betalingen aan smokkelaars zijn uitgesloten.