1. Minimumloon naar 16 euro per uur
Het meest opvallende voorstel gaat over het minimumloon. GroenLinks-PvdA wil een forse verhoging. Het verkiezingsprogramma stelt: ‘Het minimumloon gaat naar 16 euro per uur. Daarmee stijgen ook de daaraan gekoppelde uitkeringen.’

Dit klinkt aantrekkelijk voor werknemers met lage lonen. Maar de gevolgen zijn volgens critici groot. Werkgevers zullen hogere loonkosten moeten dragen, wat banen onder druk kan zetten. Bovendien stijgen automatisch de uitkeringen, waardoor de overheidsuitgaven miljarden hoger worden. Het is een grote stap die niet alleen de arbeidsmarkt raakt, maar ook de begroting en het vestigingsklimaat voor bedrijven.

2. Gratis kinderopvang voor iedereen
Een tweede plan met een stevig prijskaartje is het volledig gratis maken van kinderopvang. Het plan stelt: ‘Wij maken kinderopvang gratis en toegankelijk voor alle kinderen.’ GL-PvdA legitimeert dit door kinderopvang als basisvoorziening te stellen. ‘Kinderopvang is een basisvoorziening die de ontwikkelingskansen van kinderen vergroot en ouders ondersteunt om arbeid en zorg te combineren.’

Met dit voorstel wil de partij kinderopvang gelijkstellen aan onderwijs: een voorziening voor iedereen. Maar gratis bestaat niet. De miljardenrekening komt bij werkenden en bedrijven terecht, via hogere belastingen of bezuinigingen op andere voorzieningen. Ook bestaat het risico dat opvangcentra overvol raken en personeelstekorten oplopen.

3. Hogere zorgkosten
GroenLinks-PvdA belooft forse veranderingen in de zorg. De partij schrijft: ‘We verhogen de lonen in de zorg en investeren in meer mensen aan het bed.’ Daarmee zet Timmermans in op hogere salarissen en extra personeel, wat miljarden gaat kosten in een sector die nu al een groot deel van de begroting opslokt.

Daarbovenop wil de partij afrekenen met marktwerking. In het programma staat: ‘Goede zorg mag nooit afhankelijk zijn van winst.’ Het klinkt nobel, maar in de praktijk betekent dit meer centrale sturing en minder prikkels om efficiënt te werken.

De financiering wordt ook op de schop genomen. GroenLinks-PvdA schrijft: ‘We voeren een inkomensafhankelijke zorgpremie in. Als dit minder oplevert dan nu, vullen we het aan uit de algemene middelen.’ Dat betekent dat hogere inkomens straks meer gaan betalen, en dat de staatskas bijspringt als er gaten vallen.

Daarnaast worden er nieuwe cadeaus uitgedeeld. Letterlijk staat er: ‘Het eigen risico in de zorg schaffen we af.’ En verder: ‘Tandarts en fysiotherapie worden toegevoegd aan het basispakket.’

Voor patiënten klinkt dit aantrekkelijk: geen eigen risico meer en meer behandelingen vergoed. Maar de rekening komt bij de belastingbetaler te liggen. De plannen zorgen voor een enorme kostenstijging, terwijl het onzeker is of de zorg er ook werkelijk beter van wordt.

4. Klimaatplannen
Het klimaatbeleid is een van de grootste uitgavenposten. GL-PvdA heeft 'ambitieuze' klimaatplannen. ‘We investeren in de omslag naar duurzame energie, isolatie van woningen en een klimaatneutrale industrie.’ Daarom stelt GL-PvdA als doel om Nederland 'klimaatneutraal' te maken. ‘Nederland moet in 2040 klimaatneutraal zijn.’

Deze doelen vergen tientallen miljarden. Subsidies, fondsen en projecten moeten dit mogelijk maken, maar de vraag is wie dat betaalt. Voor bedrijven betekent dit hogere lasten, voor burgers hogere energiekosten en belastingen.

5. Woningbouw en hypotheekrenteaftrek
GL-PvdA heeft ook ambitieuze plannen om de woningcrisis op te lossen door veel woningen te bouwen, gedeeltelijk op kosten van huidige woningbezitters. Om 100.000 nieuwe woningen per jaar te kunnen betalen, wordt de hypotheekrenteaftrek verder afgebouwd.

De partij wil dus niet alleen enorme investeringen in nieuwbouw doen, maar ook huiseigenaren laten betalen door het afbouwen van fiscale voordelen. Dit betekent dat woningbezitters meer gaan bijdragen, terwijl zij al te maken hebben met stijgende lasten.

Conclusie
Het verkiezingsprogramma van GroenLinks-PvdA leest als een lange lijst van dure beloften. Het minimumloon moet omhoog naar 16 euro per uur, de kinderopvang wordt gratis gemaakt, de lonen in de zorg stijgen en er komt een grote omslag naar duurzame energie. Daarnaast belooft de partij honderdduizend nieuwe woningen per jaar te bouwen, waarvan het merendeel betaalbaar moet zijn, terwijl tegelijkertijd de hypotheekrenteaftrek verder wordt afgebouwd.

GL-PvdA vindt het prima als de staatsschuld verder oploopt om dit te financieren. ‘We laten de staatsschuld oplopen als dat nodig is om te investeren in klimaat, zorg en onderwijs.’ Daarmee geeft de partij toe dat de rekening niet alleen bij de huidige belastingbetaler terechtkomt, maar ook bij toekomstige generaties.

Bovendien wil GroenLinks-PvdA het eigen risico in de zorg afschaffen, tandartsbezoek en fysiotherapie toevoegen aan het basispakket en de zorgpremie inkomensafhankelijk maken. Mocht die premie minder opleveren dan nu, dan moet de staatskas het verschil bijleggen. Ook defensie-uitgaven worden verhoogd naar de nieuwe NAVO-norm van 3,5 procent van het bbp, zonder dat dit ten koste mag gaan van sociale zekerheid of zorg.

De koers van Timmermans is daarmee helder: meer lasten voor werkenden en huiseigenaren, hogere uitgaven door de overheid en een staatsschuld die mag oplopen. De plannen klinken sociaal en groen, maar betekenen vooral een zware rekening die wordt doorgeschoven naar de toekomst.