Volgens de voorlopige uitslagen gaat senator Rodrigo Paz van de christendemocratische partij aan kop met 32 procent, meldt persbureau Reuters. Hij wordt gevolgd door oud-president Jorge “Tuto” Quiroga van de conservatieve Alianza Libre, die 27 procent haalde.

Geen van de kandidaten wist de vereiste veertig procent te behalen. Daarmee lijkt een tweede ronde op 19 oktober onvermijdelijk. Opvallend is de rol van zakenman Samuel Doria Medina. Hij stond in de peilingen rond de twintig procent, maar eindigde onverwacht als derde. Medina kondigde direct aan Paz te steunen in de volgende ronde.

Oproep Morales levert ongeldige stemmen op
Oud-president Evo Morales riep zijn achterban vooraf op om uit protest een ongeldige stem uit te brengen. Uiteindelijk werd negentien procent van de stemmen ongeldig verklaard. Of dit werkelijk afkomstig is van Morales’ aanhang, is niet duidelijk.

De huidige president Luis Arce, eveneens van MAS, erkende de uitslag. “Democratie heeft getriomfeerd,” zei hij. “Het woord is aan het Boliviaanse volk.”

“Een grote transformatie”
De winst van Paz verraste vriend en vijand. In de peilingen kwam hij niet verder dan acht procent. In zijn overwinningsspeech benadrukte hij dat Bolivia meer verlangt dan een regeringswissel. “Bolivia vraagt niet alleen om een regeringswisseling, het vraagt ook om een verandering in het politieke systeem.”

Hij noemde de uitslag het begin van “een grote overwinning, een grote transformatie”. Zijn aanhangers reageerden door luid “vernieuwing” te scanderen.

De erfenis van Morales
Met de uitschakeling van MAS lijkt het tijdperk-Morales voorbij. Morales was van 2006 tot 2019 de eerste inheemse president van Bolivia. Zijn aftreden in 2019 na beschuldigingen van fraude leidde tot dodelijke protesten en grote onrust.

De oud-president leeft inmiddels teruggetrokken in de regio Chapare, waar hij nog steeds gesteund wordt door boeren en cocatelers. Justitie wil hem vervolgen vanwege een vermeende relatie met een 15-jarig meisje in 2016, iets wat Morales zelf in alle toonaarden ontkent. Zijn aanhangers stellen dat de aanklacht politiek gemotiveerd is.

Crisis en verwachtingen
Volgens NOS-correspondent Nina Jurna liggen de verwachtingen bij de kiezers hoog. “Paz haalde veel stemmen binnen in de volksbuurten, bij de arme Bolivianen. Zij verwachten veel van hem, want de economische crisis in Bolivia is enorm, door de brandstofschaarste en een inflatie van 25 procent op jaarbasis. Paz zegt dat hij meer wil investeren in kleine bedrijven.”

Over tegenstander Quiroga zegt ze: “Hij is een neoliberaal en voorstander van privatisering en het aantrekken van buitenlands kapitaal. Wie van deze twee het ook wordt, hij staat voor een enorme uitdaging voor het land.”

Deel van bredere trend
De nederlaag van MAS past in een bredere politieke verschuiving in Latijns-Amerika. In landen als Argentinië, Ecuador en Paraguay maakten rechtse of centrumrechtse leiders de afgelopen jaren al een einde aan langdurig links bestuur.

Op 19 oktober zal blijken wie van de twee centrumrechtse kandidaten de nieuwe president van Bolivia wordt. Eén ding staat vast: de linkse hegemonie is voorbij.