De rechtse partij ANO van oud-premier Andrej Babiš boekte begin oktober een forse overwinning in Tsjechië. De partij steeg van 27 naar bijna 35 procent van de stemmen. Babiš voert onderhandelingen met de partijen Vrijheid en Directe Democratie en de Automobilistenpartij om een regering te vormen. Zijn koers is kritisch tegenover verdere militaire steun aan Kiev.

In de eerste fase van de oorlog steunde ANO nog het sturen van wapens naar Oekraïne. Maar volgens Babiš was het doel destijds om een Russische volledige bezetting te voorkomen. „Ik denk niet dat we wapens moeten blijven sturen. We hebben wapens gestuurd en Poetin tegengehouden. Hij wilde heel Oekraïne bezetten, maar godzijdank is dat niet gelukt,” zei Babiš in 2022.

De afgelopen jaren pleitte hij herhaaldelijk voor onderhandelingen tussen Moskou en Kiev. Ook over Oekraïens EU-lidmaatschap is hij uitgesproken. „Oekraïne is geen lid van de Europese Unie en ik hoop dat dat ook nooit zal gebeuren. Dat zou een regelrechte ramp zijn,” sprak hij vorig jaar.

Orbán ruikt kansen
De verkiezingsuitslag in Tsjechië is goed nieuws voor Viktor Orbán. Zijn politieke coördinator Balázs Orbán (geen familie) zei in een interview met Politico dat Boedapest een „Oekraïne-sceptische alliantie” wil smeden met Tsjechië en Slowakije. „Ik geloof dat ze zullen komen en dat ze steeds duidelijker zullen worden,” aldus Balázs Orbán.

De Hongaarse premier hoopt dat de drie landen samen een alternatief geluid kunnen laten horen binnen de EU. „Tijdens de migrantencrisis werkte het heel goed. Zo konden we weerstand bieden,” herinnerde de coördinator aan de vroegere samenwerking van Hongarije, Tsjechië, Slowakije en Polen in de Visegrad-groep.

Deze keer gaat het echter niet om migratie, maar om oorlog en vrede. Waar Polen onder zijn nieuwe links-liberale regering de EU-lijn volgt en zich scherp opstelt tegenover Rusland, kiezen Hongarije, Tsjechië en Slowakije voor een meer terughoudende koers.

Symbolisch klein, strategisch groot
Hoewel de militaire en financiële steun van deze drie landen aan Oekraïne relatief klein is, kan hun gezamenlijke positie politiek veel gewicht hebben. Ze bieden een stem aan de groeiende groep Europeanen die moeite heeft met de eindeloze militaire steun aan Kiev.

Daar komt bij dat hun geografische ligging cruciaal is. Veel wapentransporten naar Oekraïne lopen via spoorlijnen in Slowakije en Hongarije. Als die landen besluiten hun infrastructuur niet langer beschikbaar te stellen, kan dat de bevoorrading van het front aanzienlijk bemoeilijken.

Volgens analisten wil Orbán met zijn initiatief vooral druk zetten op Brussel. Door zich te verbinden met gelijkgestemde regeringen in de regio, kan hij de EU dwingen rekening te houden met de roep om vredesonderhandelingen — een boodschap die in steeds meer Europese hoofdsteden weerklank vindt.

De opkomst van een Centraal-Europees blok
Tien jaar geleden vormden Hongarije, Tsjechië, Slowakije en Polen samen de Visegrad-coalitie, die fel gekant was tegen de open grenzen tijdens de migratiecrisis van 2015. Dat bondgenootschap is inmiddels uit elkaar gevallen, maar volgens Orbán is de geest van die samenwerking nog springlevend.

„We moeten opnieuw samenwerken om onze belangen te verdedigen,” zei Balázs Orbán. Dit keer niet tegen migratie, maar tegen „oorlogspolitiek” vanuit Brussel.

Met de mogelijke regeringswissel in Praag en de terughoudende koers van Bratislava lijkt Orbán meer medestanders te krijgen. En hoewel hun gezamenlijke bijdrage aan de oorlogsvoering beperkt is, kan hun weigering om kritiekloos mee te bewegen met de EU een nieuw breekpunt vormen in de Europese eenheid.