De rechter verplicht het COA om bij elke overschrijding 50.000 euro over te maken aan de gemeente Westerwolde, waar Ter Apel onder valt. Inmiddels staat de teller op bijna 1,5 miljoen euro. Burgemeester Jaap Velema noemt de situatie “dramatisch en teleurstellend”. Zijn gemeente kampt al jaren met overlast door de structurele drukte in het aanmeldcentrum.

“De grens ligt bij 2000 asielzoekers in Ter Apel, en dat is niet willekeurig: het gaat om de beheersbaarheid en veiligheid voor asielzoekers, medewerkers, inwoners en ondernemers,” zegt hij tegenover De Telegraaf. “Ter Apel kan en mag niet langer de verstopte trechter zijn voor de asielopvang van Nederland.” 

Keijzer: “Fnuikend voor het vertrouwen in de overheid”
Demissionair asielminister Mona Keijzer (BBB) is na de ministerraad scherp voor het COA. “Ze krijgen het niet voor elkaar om zich aan de afspraak van 2000 te houden. Het is fnuikend voor het vertrouwen in de overheid.”

Volgens haar ligt het probleem niet bij het aantal asielzoekers, maar bij de organisatie van de opvang. “Ik sleur en ik trek eraan en toch lukt het ze niet.” Keijzer wijst erop dat er verspreid over het land “honderden bedden onbeslapen” zouden blijven, terwijl Ter Apel overloopt. “Dan denk ik bij mezelf: waarom is dit?”

COA: “Zeer verbaasd”
Het COA reageert bij De Telegraaf ontstemd op de kritiek. “We zijn zeer transparant. Het ministerie is tot in detail op de hoogte van alle mogelijkheden en onmogelijkheden.”

Volgens een woordvoerder worden lege plekken binnen één dag weer gevuld. “Als er bedden leeg staan, is dat in principe voor één nacht en komt de nieuwe bewoner de volgende dag. Het gaat dan om minder dan één procent van het geheel. We benutten onze bedden dus maximaal.”

Minder instroom, meer opstopping
Op papier zou de druk in Ter Apel juist moeten afnemen. In de eerste negen maanden van dit jaar vroegen 16.600 mensen asiel aan in Nederland, ongeveer 33 procent minder dan vorig jaar. Vooral uit Syrië komen minder nieuwe aanvragers.

Toch raakt de opvang niet leger. Dat komt doordat het systeem vastzit: asielzoekers wachten vaak jaren op een beslissing, en wie geen verblijfsvergunning krijgt, gaat in beroep en blijft daardoor langer in een azc. Wie wél mag blijven, wacht weer maanden op een schaarse huurwoning.

Het gevolg: doorstroom stokt. “Doordat er meer mensen in komen dan eruit gaan, groeit het COA momenteel met 250 mensen per week,” zegt een woordvoerder. Inmiddels wonen er ruim 76.000 mensen in asielopvang, terwijl dat er vijf jaar geleden nog 28.000 waren.

Noodopvang geen blijvende oplossing
De opening van de noodlocatie in Biddinghuizen, waar 1250 mensen de wintermaanden terechtkunnen, bracht slechts tien dagen verlichting. Daarna zat Ter Apel opnieuw vol.

Burgemeester Velema spreekt van een “onhoudbare situatie”. Het dorp is gewend aan drukte, maar de grenzen zijn bereikt. “De veiligheid van onze inwoners en van de asielzoekers zelf komt in het geding.”

Syriërs mogelijk uitgezet
Opvallend is dat bijna 28.000 bewoners van COA-locaties een Syrische nationaliteit hebben. Omdat Syrië volgens de overheid inmiddels veiliger is geworden, zal een groter deel van die aanvragen binnenkort worden afgewezen. Als die groep daadwerkelijk vertrekt, kan de druk op de opvang eindelijk afnemen.

Voorlopig lijkt dat nog ver weg. Het COA zegt graag in gesprek te gaan met het ministerie, maar niet via de media. “Wij gaan graag zo snel mogelijk met het ministerie over de situatie in gesprek. Dit doen wij verder niet via de media.”