Maurice de Hond: ‘Peilingen EenVandaag zet publiek op het verkeerde spoor’
De betrouwbaarheid van de zetelpeilingen van EenVandaag staat ter discussie. Peiler Maurice de Hond waarschuwt voor grote meetfouten die volgens hem het beeld in de verkiezingscampagne hebben vertekend. Hij noemt het “onverantwoord” dat een invloedrijke peiling wordt uitgevoerd met een kleine steekproef en een verkeerde methode. 'Met het gevaar dat de kiezer op een verkeerd been kan worden gezet, zoals op 29 oktober jl. is gebleken', schrijft hij.
De Hond stuurde zijn kritiek tien dagen eerder al naar de directie van Verian, de onderzoekers van EenVandaag en politiek duider Joost Vullings. Een reactie bleef uit. De peiler ziet patronen die volgens hem al bijna vijftig jaar bekend zijn in het vak. De problemen die hij destijds aantrof bij NIPO, ziet hij nu terug bij Verian, het bedrijf dat de EenVandaag-peiling produceert.
Volgens De Hond is de kern van het probleem eenvoudig: de meetfouten zijn groter dan de verschillen die de peiling probeert vast te stellen. Dat levert volgens hem onmogelijke uitslagen op. Hij wijst op eerdere schommelingen, zoals de vermeende stijging van JA21 met zeven zetels in één peiling, terwijl vooral linkse partijen tegelijkertijd verloren. 'Dat is gewoon onmogelijk', stelt hij.
Ook vlak voor de verkiezingen ging het mis. Op 28 oktober liet EenVandaag zien dat PVV en JA21 samen negen zetels verloren. Slechts vier daarvan kwamen bij andere rechtse partijen terecht. De rest leek te “verdwijnen”. Tegelijkertijd stond D66 in die peiling op een forse plus, zonder dat er in andere cijfers een logische verklaring te vinden was. Opvallend was ook de voorspelling voor de VVD. EenVandaag zette de partij de dag voor de verkiezingen op 16 zetels. Peil.nl kwam in dezelfde periode uit op 22 zetels – exact het aantal dat de VVD uiteindelijk haalde. Ipsos/I&O voorspelde 17. De Hond wijst twee structurele oorzaken aan. De eerste is de kleine steekproef. Verian werkt meestal met slechts 1500 respondenten. De laatste peiling voor de verkiezingen was zelfs gebaseerd op 1151 mensen. Peil.nl werkt volgens De Hond met 6000 tot 8000 deelnemers.
Het effect ziet hij duidelijk terug bij de ChristenUnie. In werkelijkheid haalde de partij nauwelijks afwijkende aantallen stemmen vergeleken met eerdere verkiezingen. Toch schommelde de partij in de EenVandaag-peiling tussen 2 en 5 zetels. Dat zou een beweging betekenen van meer dan 100.000 kiezers. 'Dat zijn dus meetproblemen van het instrument en niet de bewegingen in het electoraat', aldus De Hond.
De tweede oorzaak is volgens hem methodologisch. Bij zetelpeilingen speelt partijloyaliteit een grote rol. Veel kiezers stemmen opnieuw op dezelfde partij. De Hond gebruikt die gegevens al sinds 1976 als controlemechanisme. Daardoor ziet hij snel wanneer een peiling onrealistisch uitschiet.
Verian gebruikt deze methode niet of onvoldoende, zegt De Hond. Daardoor kunnen onverklaarbare sprongen ontstaan. Het gevolg is dat zetelverschuivingen worden gemeld die volgens hem in werkelijkheid niet hebben plaatsgevonden. Toch worden deze cijfers breed uitgezonden en geanalyseerd. 'Het vormde de helft van de cijfers van Peilingwijzer', waarschuwt hij. Volgens De Hond heeft de onnauwkeurigheid invloed gehad op het beeld van de campagne. De peilingen versterkten het idee dat drie partijen aan kop lagen, terwijl de VVD in werkelijkheid bezig was aan een herstel. De Hond stelt dat die opmars al vóór de verkiezingsweek zichtbaar was in zijn eigen cijfers, maar bij EenVandaag en Peilingwijzer onzichtbaar bleef.
