Het gaat om de Europese Verordening Natuurherstel, die in 2024 is aangenomen. De regels verplichten lidstaten om achteruitgang van natuur overal te voorkomen. Ook in steden. Dat kan leiden tot stilvallende vergunningen, juridische procedures en hoge kosten. De rekening kan oplopen tot 76 miljard euro in 2050.

Nederland zit al sinds 2019 vast door de stikstofregels rond Natura 2000-gebieden. Het land voldoet niet aan Europese afspraken om 162 gebieden te beschermen. Te veel stikstof tast volgens beleidsmakers kwetsbare soorten aan, zoals de goudrandloopkever en de knotszegge. Daardoor worden vergunningen voor woningbouw en bedrijven vaak geweigerd. Critici wijzen er echter op dat de stikstofmodellen waarmee deze conclusies worden getrokken onterecht zijn op basis van de informatie die er is.

Bescherming gaat veel verder dan Natura 2000
De nieuwe Europese regels gaan veel verder dan het huidige stikstofbeleid. Niet alleen aangewezen natuurgebieden vallen eronder. Nergens mag de natuur 'achteruitgaan' ten opzichte van 2024. In 2030 moet Nederland grotendeels voldoen. Daarna moet de natuur zelfs worden uitgebreid.

De verordening werd aangenomen nadat de Oostenrijkse klimaatminister Leonore Gewessler het voorstel doordrukte, tegen de wil van haar eigen regering. Dat leidde tot politieke ophef, maar veranderde niets aan de uitkomst.

Adviesbureaus Berenschot en Arcadis waarschuwden in een impactassessment voor zware gevolgen. ‘De risico’s zijn groot’ als Nederland de regels niet naleeft. Volgens hen zal de rechter ‘naar alle waarschijnlijkheid’ vergunningen afwijzen, aldus het AD. Dat maakt de situatie volgens de bureaus veel ernstiger dan het huidige stikstofprobleem.

Vooral stedelijk groen vormt een groot knelpunt. De bescherming daarvan wordt een ‘forse opgave’. Volgens de bureaus ontbreekt landelijke regie. De kosten kunnen oplopen tot 76 miljard euro in 2050.

Onuitvoerbaar en juridisch kwetsbaar
Werkgeversorganisaties sloegen eerder al alarm. Deze week deden landbouworganisaties dat ook. In een brief aan het kabinet spreken zij van verplichtingen die ‘onuitvoerbaar’ en ‘juridisch kwetsbaar’ zijn.

Tijdens voorlichtingsbijeenkomsten van het ministerie bleek dat ambtenaren niet konden uitleggen wat ‘natuurherstel’ concreet betekent. Wel is duidelijk dat Nederland er binnen vier jaar aan moet voldoen. Dat vergroot de onzekerheid bij bedrijven en overheden.

Ook gemeenten maken zich zorgen. Zij roepen het kabinet op het beleid ‘uitvoerbaar en betaalbaar’ te houden. Tot nu toe blijft het stil. Ondertussen is onduidelijk of woningbouw nog mogelijk is. Voor elke gekapte boom moet er één terugkomen. Of tijdelijk verlies van groen juridisch mag, wordt nog onderzocht.