Zorg- en welzijnsorganisaties begeleidden vorig jaar samen 532 dakloze EU-burgers bij hun terugkeer, meldt Het Parool. Het gaat vooral om mannen tussen de 30 en 50 jaar uit Midden- en Oost-Europa. Polen en Roemenië staan bovenaan, gevolgd door Duitsland en Hongarije. Een deel van deze groep is verslaafd aan crack.

De cijfers laten een duidelijke stijging zien. In 2021 keerden 168 mensen terug, in 2022 waren dat er 192. Daarna liep het aantal op naar 277 in 2023 en 197 in 2024. In 2025 sprong het aantal naar 313 via één organisatie alleen. Onder die groep zaten naar schatting dertig tot veertig crackgebruikers.

Waarom juist Amsterdam?
Volgens hulpverleners is crackgebruik de grootste uitdaging. “Ze zijn vaak hier verslaafd geraakt,” zegt Michael Sprokkereef van De Regenboog Groep tegenover Het Parool. “Crack is goedkoop. Amsterdam trekt met toerisme en statiegeldblikjes. In een afgelegen dorp in Polen lukt dat niet.”

Niet iedereen wil terug. Medewerkers proberen mensen te overtuigen met een concreet alternatief. Dat gebeurt in de eigen taal, soms streng, maar met kennis van opvang en zorg in het thuisland. Gaat iemand akkoord, dan volgt een korte voorbereiding. Verslaafden gaan soms eerst in detox en verblijven enkele dagen in een opvang voor dakloze EU-burgers.

‘Geen enkeltje zonder opvang’
Repatriëring betekent volgens de organisaties geen simpel vliegticket. “We zorgen dat iemand ergens terechtkan,” zegt Sprokkereef. Dat kan bij familie zijn, bij een partnerorganisatie, in een kliniek of in een opvang. Wie binnen een jaar terugkeert naar Nederland, moet het ticket terugbetalen. “We zijn geen reisorganisatie.”

Volgens schattingen keert tachtig procent niet terug. Bij crackgebruikers ligt dat lager. Zij komen vaker opnieuw naar Nederland.

Ook welzijnsorganisatie Per Mens ziet de aantallen stijgen. Vorig jaar begeleidde zij 215 mensen bij terugkeer, tegenover 44 in 2021. “Negentig procent komt uit Midden- of Oost-Europa,” zegt veldwerker Mohamed Bakayan tegenover Het Parool. “Ze kwamen voor een beter leven, vonden geen werk of raakten dat kwijt. Hier hebben ze geen perspectief. We raden hen sterk aan hun leven in eigen land weer op te bouwen.” 

Politiek en beleid
Burgemeester Femke Halsema wil repatriëring vaker inzetten om overlast terug te dringen. De gemeente onderzoekt nu wat juridisch en praktisch mogelijk is. EU-burgers kunnen niet worden gedwongen te vertrekken, behalve via het strafrecht bij strafbare feiten. Wel kan vertrek worden gestimuleerd met begeleiding en opvang.

Tegelijk kijkt de gemeente naar aanvullende maatregelen. Samen met de GGD wordt onderzocht of het verstrekken van medicinale crack gebruikers kan stabiliseren. Ook wordt gewerkt aan betere opvang, zorg en handhaving. 

Hoeveel mensen na terugkeer opnieuw naar Amsterdam komen, wordt niet structureel bijgehouden. Eerder onderzoek laat zien dat repatriëring soms tijdelijk is. Werk, huisvesting en zorg ontbreken in het thuisland vaak. Dat maakt de terugkeer kwetsbaar.