Voedingscentrum stuurt Nederland richting plantaardig dieet; D66-minister wil nieuwe leefstijl actief promoten
Nederlanders moeten hun eetpatroon aanpassen. Dat is de kern van de nieuwe Schijf van Vijf die het Voedingscentrum heeft gepresenteerd. Het advies gaat verder dan eerdere richtlijnen. Volgens de nieuwe aanbevelingen mag rood vlees nog maar beperkt worden gegeten. Het maximum ligt nu op 100 gram per week. Dat komt neer op ongeveer één gehaktbal.
Met dit advies gaat het Voedingscentrum verder dan de Gezondheidsraad. Die stelde eerder nog een grens van 200 gram rood vlees per week. De nieuwe richtlijn legt meer nadruk op duurzaamheid. Minder vlees eten zou beter zijn voor het milieu. Daarom wordt het aandeel dierlijke eiwitten verder teruggebracht.
De Schijf van Vijf bestaat al sinds 1953. Het model geeft aan welke voedingsmiddelen bijdragen aan een gezond en duurzaam eetpatroon. De indeling van de vakken blijft grotendeels hetzelfde. Binnen het vak met eiwitten verandert er wel veel. De totale hoeveelheid vlees gaat omlaag van 500 gram naar 300 gram per week. Daarvan mag nog maar 100 gram rood vlees zijn. De overige 200 gram bestaat uit vis en kip. Ook het advies voor kaas is aangescherpt. De dagelijkse hoeveelheid wordt gehalveerd van 40 naar 20 gram.
Het Voedingscentrum adviseert om meer plantaardige eiwitten te eten. Vooral peulvruchten krijgen een grotere rol. De aanbevolen hoeveelheid linzen en bonen stijgt flink. Waar eerst 120 tot 180 gram per week werd geadviseerd, ligt dat nu op 250 gram.
De nieuwe richtlijnen zijn gebaseerd op recente wetenschappelijke inzichten. Volgens de opstellers is verandering nodig. Zij stellen dat een gezond en duurzaam eetpatroon „belangrijker dan ooit” is. Daarbij wijzen ze op cijfers over overgewicht en ziekte. Ook speelt de impact van voedselproductie op het klimaat een rol. "De helft van de Nederlanders heeft overgewicht en 1,2 miljoen mensen kampen met diabetes. Het huidige voedselsysteem is verantwoordelijk voor een derde van de klimaatimpact.”
Het Voedingscentrum benadrukt dat de verantwoordelijkheid niet alleen bij consumenten ligt. Ook overheid en bedrijven moeten volgens hen bijdragen aan verandering. Minister Jaimy van Essen (D66) van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur wil in het najaar met plannen komen, zo meldt hij aan de NOS. Die moeten consumenten helpen om vaker plantaardig te kiezen. Daarbij wordt onder meer gekeken naar prijsafspraken met supermarkten.
Nieuwe Amerikaanse voedingsrichtlijnen breken met oud dogma: meer eiwit, minder suiker en afstand van ultrabewerkt voedsel
De Verenigde Staten hebben begin 2026 nieuwe voedingsrichtlijnen gepubliceerd die een duidelijke koerswijziging laten zien. De richtlijnen leggen meer nadruk op eiwitten en ‘gezonde vetten’ en roepen Amerikanen op om ultrabewerkt voedsel en toegevoegde suikers sterk te beperken, dit is dus een ander advies dan die van Nederland. Daarmee sluit het beleid aan bij de beweging Make America Healthy Again (Maak Amerika Weer Gezond) van minister van Volksgezondheid Robert F. Kennedy jr. Tijdens een briefing in het Witte Huis was Kennedy helder over zijn boodschap. "Mijn boodschap is duidelijk: eet echt voedsel.”
De vorige voedingsrichtlijnen uit 2020 bestonden uit bijna 150 pagina’s met uitgebreid advies per levensfase. De nieuwe richtlijnen zijn bewust veel korter. Ze beslaan slechts enkele pagina’s en worden ondersteund door uitgebreid wetenschappelijk achtergrondmateriaal. Een opvallend visueel element is de introductie van een omgekeerde voedingspiramide. Vlees, kaas en groenten staan daarin bovenaan, in het breedste deel.
Daarmee wordt afscheid genomen van het bekende MyPlate-model en van decennia aan grafische voorlichting waarin granen en koolhydraten centraal stonden. Volgens de betrokken ministeries kan het volgen van de nieuwe richtlijnen "helpen om het ontstaan van chronische ziekten te voorkomen of de voortgang ervan te vertragen”. Dat sluit aan bij de kern van Kennedy’s gezondheidsagenda, waarin obesitas en chronische aandoeningen centraal staan.
.@SecKennedy on the new Food Pyramid: "Real food — protein, dairy, fruit and vegetables, and then whole grains — that's what Americans should be eating. That's what the science says." pic.twitter.com/x4VtafCjmU
— Rapid Response 47 (@RapidResponse47) January 8, 2026
De voedingsrichtlijnen zijn richtinggevend voor schoolmaaltijden en programma’s als WIC en SNAP. Ook lokale gezondheidsdiensten gebruiken ze als uitgangspunt. Volgens Lori Tremmel Freeman van de National Association of County and City Health Officials is dat hard nodig. "We hebben een obesitasepidemie die grootschalig leidt tot chronische ziekten. Richtlijnen over voeding en beweging helpen mensen om gezond te blijven en aandoeningen te voorkomen.”
De nieuwe richtlijnen adviseren meer eiwit dan voorheen: tussen 1,2 en 1,6 gram per kilo lichaamsgewicht per dag. Voor iemand van ongeveer 68 kilo komt dat neer op 82 tot 109 gram eiwit per dag.
Daarnaast wordt volle zuivel zonder toegevoegde suikers aanbevolen, drie porties per dag bij een dieet van 2.000 calorieën. Ook wordt sterk ingezet op volkorenproducten met veel vezels, terwijl wit brood, crackers en andere geraffineerde koolhydraten juist worden afgeremd.
Ultrabewerkt voedsel krijgt in de nieuwe richtlijnen een prominente waarschuwing. Mensen worden opgeroepen om zoute en zoete snacks, koekjes en kant-en-klaarmaaltijden te vermijden. In plaats daarvan ligt de nadruk op verse, voedzame producten en zelfbereide maaltijden.
Volgens voedingsdeskundige David Seres is nuance daarbij belangrijk. "Wat junkfood is en hoe je dat definieert, kent gradaties. Maar in het algemeen geldt: eet voedsel dat zo dicht mogelijk staat bij hoe het eruitzag toen het nog in de grond zat, aan een plant hing of op vier poten liep.”
Ultra-processed foods are out. Whole, nutrient-dense foods are in.
— Secretary Kennedy (@SecKennedy) January 8, 2026
This will transform the American dietary culture and Make America Healthy Again. pic.twitter.com/teCQTKFAmk
