Het idee achter ESAP is simpel. Alle belangrijke informatie over bedrijven en financiële producten moet op één plek komen. Denk aan jaarrekeningen, bestuursverslagen en duurzaamheidsrapportages. Volgens de toelichting biedt het systeem “gecentraliseerde toegang tot openbare financiële en duurzaamheidsinformatie over ondernemingen en beleggingsproducten in de EU”

Het doel is duidelijk. Investeerders moeten makkelijker kunnen vergelijken. En bedrijven moeten beter zichtbaar worden voor financiers. Daarmee past het plan in een bredere Europese ambitie. De kapitaalmarktunie. Een project dat financiële markten binnen de EU verder moet integreren.

Snelle datastroom naar Brussel
De uitvoering ligt deels bij Nederlandse instanties. De Autoriteit Financiële Markten (AFM), De Nederlandsche Bank (DNB) en de Kamer van Koophandel (KvK) krijgen een sleutelrol. Zij worden zogenoemde “verzamelende instanties”. Bedrijven leveren hun gegevens daar aan. Die moeten vervolgens razendsnel worden doorgestuurd naar het Europese systeem. De norm is strak. Informatie moet “zo spoedig mogelijk” worden doorgestuurd. In de praktijk betekent dat vaak binnen een uur

Het centrale systeem zelf komt in handen van de Europese toezichthouder ESMA. Die zal het platform uiterlijk in 2027 beheren. Volgens de Europese Commissie moet het systeem zorgen voor meer transparantie en betere toegang tot financiering. Bedrijven worden zichtbaarder. Investeerders krijgen meer data.

Maar er zit ook een andere kant aan. Steeds meer bedrijfsinformatie wordt centraal ontsloten op Europees niveau. Nationale systemen worden gekoppeld aan één Europees platform. Daarmee verschuift ook de controle. De gegevens blijven niet langer alleen in Nederland. Ze worden onderdeel van een groter Europees netwerk.

De verantwoordelijkheid voor de inhoud ligt bij bedrijven zelf. Zij moeten ervoor zorgen dat de informatie klopt en volledig is. Toezichthouders controleren alleen de vorm. Niet de inhoud. De wet stelt dat validaties “geen betrekking hebben op de inhoud van de aangeleverde informatie”. Dat roept vragen op. Wie controleert uiteindelijk de betrouwbaarheid? En wat gebeurt er als informatie onjuist blijkt? Daarnaast blijft de data jarenlang beschikbaar. In principe minimaal tien jaar.

Nieuwe regels, beperkte invloed
Opvallend is dat Nederland weinig speelruimte heeft. De wet is grotendeels een directe uitvoering van Europese regels. Er is bewust gekozen om geen nationale uitbreidingen te doen. Het wetsvoorstel blijft bij “zuivere implementatie” van EU-wetgeving. Dat betekent ook dat het parlement beperkt kan bijsturen. De kaders liggen al vast in Brussel. Zelfs de consultatie was beperkt. Vanwege de strakke deadline is geen brede internetconsultatie gehouden.

Volgens de regering blijven de extra lasten voor bedrijven beperkt. Bedrijven moeten vooral informatie aanleveren die ze al openbaar maken. Toch zijn er wel kosten. Gemiddeld zo’n 260 euro per jaar per onderneming. Voor grotere bedrijven kan dat oplopen. Daarnaast moeten bedrijven werken met vaste formats en technische systemen. Dat vraagt aanpassing van processen.

Voor de overheid zelf zijn er ook kosten. Alleen al voor de Kamer van Koophandel gaat het om ruim 700.000 euro aan eenmalige uitgaven

Het wetsvoorstel ligt sinds 21 april bij de Tweede Kamer. De verwachting is dat de behandeling relatief soepel verloopt. De Raad van State had eerder geen bezwaren en adviseerde het voorstel in te dienen. Daarmee lijkt de invoering vooral een formaliteit. De echte verandering zit in wat daarna volgt. Een Europese databank waarin bedrijfsinformatie centraal wordt verzameld, toegankelijk voor investeerders, toezichthouders en instellingen.