De redding kwam van PRO. Ook vier eenmansfracties stemden mee: 50PLUS, Van der Sanden, Van Gasteren en OPNL. Zonder die steun was Sjoerdsma waarschijnlijk de eerste minister sinds 1919 geworden die zijn begroting niet door het parlement kreeg.

Deal met PRO
De kern van de deal is extra geld. PRO kreeg 329 miljoen euro extra voor ontwikkelingssamenwerking. Volgens senator Farah Karimi kreeg haar partij “niet 100 procent” haar zin, maar gaat het wel om “echt geld voor echte mensen”.

Dat geld komt grotendeels uit latere jaren. Gereserveerde hulpgelden worden dus naar voren gehaald. Karimi zei daar geen problemen mee te hebben. “Wie weet wat er dan gebeurt, welke coalitie er zit en noem maar op.”

Voor tegenstanders is dat precies het probleem. Zij zien een kasschuif waarmee het kabinet steun koopt voor vandaag, terwijl de rekening later komt.

UNRWA terug in beeld
PRO stemde ook voor omdat de hulp aan maatschappelijke organisaties wordt hersteld en omdat de steun aan UNRWA terugkomt. Dat laatste is politiek gevoelig. UNRWA, de VN-organisatie voor Palestijnse vluchtelingen, wordt op de rechterflank zwaar gewantrouwd vanwege beschuldigingen rond betrokkenheid van medewerkers bij de terreur van 7 oktober en zorgen over neutraliteit.

Opvallend is dat Sjoerdsma in de Tweede Kamer eerder nog niet meeging in herstel van UNRWA-steun. Daar haalde hij steun over rechts, met hulp van JA21. Enkele dagen later draaide hij alsnog. Die draai leidde tot verontwaardiging bij rechtse partijen.

Ook de SGP stemde tegen, mede omdat Sjoerdsma herstel van UNRWA-hulp had aangekondigd. Zelfs regeringspartij CDA was kritisch. De partij vindt dat de oude koppeling van ontwikkelingsgeld aan 0,7 procent van het bruto nationaal inkomen niet is hersteld. Het kabinet-Schoof schafte die koppeling af. Het kabinet-Jetten draaide dat niet terug.

Beukering: ‘Politieke ruilhandel’
Onafhankelijk senator Toine Beukering stemde tegen en fileerde vooral de politieke deal achter de begroting. Volgens hem gaat het niet om een technisch begrotingsdetail, maar om een afspraak om de begroting door de senaat te loodsen. “Het kabinet koopt vandaag politieke steun met geld van morgen”, zei hij.

Beukering wees erop dat via een kasschuif wordt vooruitgegrepen op begrotingsruimte van latere jaren, zelfs tot 2031. Dat noemde hij “boekhoudkundig handig, maar staatsrechtelijk onzuiver”. Volgens hem wordt het budgetrecht van toekomstige jaren zo op voorhand belast.

Ook uitte hij scherpe kritiek op UNRWA. “Nederlandse belastingmiddelen mogen nooit terechtkomen in een omgeving waar ook maar de schijn bestaat van steun aan terrorisme”, zei Beukering in zijn stemverklaring. Als Sjoerdsma extra geld aan Palestijnen wil geven, moet dat volgens hem niet via UNRWA, maar via “onafhankelijke, respectabele organisaties”.

Selectief tegenover Israël
Beukering bekritiseerde daarnaast de koers van het kabinet richting Israël. Het kabinet werkt aan handelsbeperkingen die verband houden met Israëlische nederzettingen. Formeel is dat volgens Sjoerdsma geen boycot van Israël. Beukering erkent dat juridische onderscheid, maar vindt dat politiek onvoldoende.

Volgens hem kan zo’n maatregel in de praktijk alsnog werken als “BDS-light”. Hij vraagt waarom Israël langs een scherpere meetlat wordt gelegd dan andere landen. “Waar is dezelfde stevige handelslijn tegenover China als het gaat om de Oeigoeren? Waar is dezelfde economische druk richting Turkije als het gaat om de Koerden?”

Deal met VVD op achtergrond
Naast de deal met PRO speelde ook een andere afspraak mee. Minister van Justitie David van Weel heeft een wetsvoorstel ingediend om verheerlijking van terrorisme strafbaar te stellen. VVD en CDA wilden dat al langer. D66 zou volgens berichtgeving haar verzet hebben laten varen in ruil voor VVD-steun aan de ontwikkelingsdeal met PRO.

Sjoerdsma en vicepremier Dilan Yeşilgöz ontkennen dat die zaken inhoudelijk met elkaar samenhangen. Volgens hen werden afspraken alleen gelijktijdig gemaakt.

Volgende begroting wordt nog lastiger
Sjoerdsma heeft zijn begroting binnen. Maar de rust is tijdelijk. Over enkele maanden komt alweer een nieuwe begroting. De Eerste Kamer heeft nu al duidelijk gemaakt dat zij meer duidelijkheid, meer structurele keuzes en minder politieke noodgrepen wil.

PRO noemt de huidige begroting slechts “een eerste koerswijziging”. Het CDA wil structureel herstel van de oude koppeling aan het bni. Rechts wil juist minder geld naar UNRWA, ngo’s en omstreden hulplijnen.