VWS liet ‘eigen verhaal’ over corona schrijven terwijl kritiek opliep

Achtergronden 1 september 2026 4 minuten Marit Nubé
De Jonge
ANP / Robin van Lonkhuijsen

Terwijl journalisten en burgers tijdens de coronaperiode moesten wachten op interne stukken, gaf het ministerie van Volksgezondheid duizenden pagina’s overheidsinformatie aan een extern onderzoeksbureau. Dat bureau kreeg voor ongeveer 700.000 euro de opdracht om het eigen verhaal van VWS over de corona-aanpak vast te leggen. Volgens voormalige toezichthouders paste dat in een bredere, sterk defensieve cultuur onder toenmalig coronaminister Hugo de Jonge. 

Uit een reconstructie van Nieuwsuur blijkt dat VWS al in mei 2020 begon na te denken over toekomstige onderzoeken naar de coronamaatregelen. De kritiek op het coronabeleid nam toe en binnen het ministerie werd rekening gehouden met een latere parlementaire enquête.

De twee hoogste ambtenaren schreven destijds dat het ministerie zijn eigen verhaal wilde vastleggen „niet omdat we ons straatje willen schoonvegen”, maar om voorbereid te zijn „op de vragen die gaan komen”. Het ministerie schakelde daarvoor de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB) in. 

Duizenden interne stukken voor onderzoekers
De onderzoekers  kregen ruime toegang tot informatie. VWS leverde in de zomer van 2020 via USB-sticks uiteindelijk meer dan 5.000 pagina’s met interne documenten. Daaronder zaten verslagen van crisisteams en bestuurlijke overleggen, situatierapporten en later ook e-mails. 

Journalisten die in dezelfde periode via de Wet openbaarheid van bestuur om interne coronastukken vroegen, kregen die toegang niet. VWS stelde dat tijdens de coronaperiode onvoldoende capaciteit beschikbaar was om alle Wob-verzoeken volgens de normale procedure af te handelen. De bestrijding van corona kreeg prioriteit. Veel documenten werden pas maanden of jaren later openbaar.

Dat contrast werd ook binnen het ministerie als gevoelig gezien. Een medewerker noemde het achteraf „kwetsbaar” dat de NSOB veel eerder over interne documenten beschikte dan de media. In een intern stuk over de alternatieve openbaarmakingsmethode schreef een ambtenaar bovendien dat het erom ging dat VWS „zelf de regie” hield. 

‘Sterker en minder vatbaar voor kritiek’
Ook de reden om juist externe onderzoekers in te schakelen blijkt uit interne correspondentie. Een VWS-medewerker schreef dat het verhaal sterker zou worden wanneer mensen van buiten het ministerie het zouden opschrijven, uiteraard met veel input van VWS zelf. Daarmee zou het volgens die ambtenaar „sterker en minder vatbaar voor kritiek” worden.

Voor de eerste opdracht wilde het ministerie snel handelen. De minister kreeg daarom het advies akkoord te gaan met een uitgave van 470.000 euro buiten de normale Europese aanbestedingsprocedure. Het uiteindelijke project kostte volgens Nieuwsuur ongeveer zeven ton. 

NSOB-bestuurder Martijn van der Steen zegt nu ongemakkelijk te worden van sommige achterliggende stukken. Volgens hem zag hij destijds bij VWS een oprechte wens om van de coronaperiode te leren, „maar daarnaast wilden ze blijkbaar ook een strategisch communicatieverhaal hebben”.

Hij waarschuwt bovendien tegen de manier waarop voormalig VWS-topambtenaar Erik Gerritsen het onderzoek nu samenvat. Gerritsen zegt dat eruit bleek dat het ministerie „topprestaties heeft geleverd”.

„Zo kan hij dat niet samenvatten”, reageert Van der Steen. Het onderzoek keek volgens hem uitsluitend vanuit het perspectief van VWS en gaf daardoor per definitie een eenzijdig beeld. 

Kamer en toezichthouders als probleem
Opvallend is ook hoe binnen de VWS-top tegen externe controle werd aangekeken. In voorbereidende stukken bij het eigen coronaverhaal staat dat de Nederlandse manier van evalueren „rammelt”. De Tweede Kamer wordt daarin „verpolitiekt” genoemd en de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) wordt omschreven als „scherprechter”. Volgens de tekst zou de wetenschap daarom een grotere rol moeten krijgen bij evaluaties van de coronaperiode. 

Gerritsen zegt niet meer te weten wie de tekst schreef, maar onderschrijft de inhoud naar eigen zeggen „voor 150 procent”. Hij stelt dat deze kritiek destijds breed werd gedragen binnen het ministerie.

Ook nu is hij scherp over de instanties die het coronabeleid controleerden. Volgens Gerritsen zijn eerdere parlementaire enquêtes uitgelopen op „blame games”. De drie onderzoeken van de OVV naar corona noemt hij voorbeelden van „schuld en boete”.

Hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans vindt die houding juist zorgelijk. „Parlementaire enquêtes en controlerende organen worden weggezet als een soort vijandig kamp”, zegt hij. Volgens hem wilde VWS „geen pottenkijkers” en werd geprobeerd de eigen aanpak te sturen terwijl kritische buitenstaanders op afstand werden gehouden. 

Rekenkamer: ‘gesloten, defensieve cultuur’
Die kritiek wordt gedeeld door Ewout Irrgang, vicepresident van de Algemene Rekenkamer. Hij spreekt over een „gesloten, defensieve cultuur” bij VWS tijdens de coronajaren.

De Rekenkamer concludeerde in 2021 dat het financieel beheer rond de coronaperiode ernstig tekortschoot. Bij 5,1 miljard euro aan coronamiddelen kon de minister voor een fors deel niet aantonen dat het geld rechtmatig was besteed.

Irrgang vindt dat De Jonge die kritiek destijds publiekelijk kleiner maakte dan zij was. De minister verwees onder meer naar ontbrekende „pakbonnen”. „Daarmee wekte hij de suggestie: het is overdreven”, zegt Irrgang nu. „Dat is niet alleen niet netjes tegenover de Rekenkamer, maar problemen werden er vooral ook niet sneller door aangepakt.” 

Dijsselbloem: VWS-top ‘danig overstuur’
Ook voormalig OVV-voorzitter Jeroen Dijsselbloem herkent het beeld. Zijn Onderzoeksraad concludeerde in 2022 onder meer dat verpleeghuizen tijdens de eerste coronagolf onvoldoende in beeld waren. Schaarse beschermingsmiddelen gingen aanvankelijk vooral naar ziekenhuizen en acute zorg. Ongeveer de helft van de coronasterfte tot september 2020 vond plaats in verpleeghuizen. 

Gerritsen noemt dat OVV-rapport nog altijd „extreem beschuldigend”. Hij zocht Dijsselbloem na publicatie thuis op en zei hem dat de Onderzoeksraad „onderdeel is van het probleem”.

Dijsselbloem zegt dat de twee elkaar inhoudelijk niet nader zijn gekomen. Volgens hem reageerde de VWS-top onder De Jonge destijds „zeer defensief”, voelde die zich „miskend” en was zij „danig overstuur”. 

De discussie krijgt deze week een vervolg. De parlementaire enquête naar het coronabeleid loopt nog en Hugo de Jonge wordt donderdag 3 september opnieuw verhoord. De oud-minister en VWS willen zolang de enquête loopt niet inhoudelijk reageren op de nieuwe vragen van Nieuwsuur. 

nieuwrechts.nl/series/democratienieuwrechts.nl/series/boerennieuwrechts.nl/series/eunieuwrechts.nl/series/migratienieuwrechts.nl/series/economie
Nederland en de Europese Unie voeren een buitenlandbeleid dat islamitisch extremisme in het Midden-Oosten niet alleen onvoldoende bestrijdt, maar volgens Johannes de Jong zelfs financieel in stand houdt en ondersteunt. De directeur van de Europese christelijke denktank Sallux stelt in een interview met NieuwRechts dat Nederland daarmee zijn eigen veiligheid ondermijnt. Via handelsbetrekkingen, ontwikkelingsprogramma's en militaire samenwerking komt geld volgens De Jong terecht bij regimes en organisaties die radicalisering bevorderen. De gevolgen zijn volgens hem ook in Nederland merkbaar, onder meer door de komst van Syrische vluchtelingen. "Vervolgens moeten de belastingbetalers hier ook betalen voor de gevolgen."

 Blijf via NieuwRechts.nl op de hoogte van het laatste nieuws voor rechts en conservatief denkend Nederland! Start je gratis maand nu via https://nieuwrechts.nl/landing

Hoe Nederlandse steun aan islamitisch extremisme migratie aanwakkert

Beluister onze podcast

Hoe Nederlandse steun aan islamitisch extremisme migratie aanwakkert
Of beluister op:

Meerartikelen

Zonnepanelen
Nieuws

Bijna helft zonnepaneeleigenaren heeft spijt van aankoop

Bijna de helft van de Nederlandse zonnepaneeleigenaren zou achteraf geen zonnepanelen meer kopen. Dat blijkt uit onderzoek van energieleverancier Budget Thuis onder 1.038 eigenaren. Maar liefst 46 procent zou bij een nieuwe keuze afzien van de...

Boekholt
Nieuws

D66-minister bevestigt: migratie vraagt 340.000 woningen in tien jaar

Migratie vraagt de komende tien jaar zo'n 340.000 extra woningen. Dat bevestigt minister Elanor Boekholt-O'Sullivan (Volkshuisvesting) in een brief aan PVV-Kamerlid Mooiman. Ook zet zij drie berekeningen naast elkaar van het aandeel sociale...

Europese vlaggen
Nieuws

Brussel wil 45 miljard lenen voor Oekraïne via gemeenschappelijke EU-schulden

De Europese Commissie wil opnieuw 45 miljard euro lenen om Oekraïne financieel te ondersteunen. Dat gebeurt via gezamenlijke Europese schulden, waarbij EU-lidstaten de jaarlijkse rente betalen. Oekraïne hoeft de hoofdsom pas terug te betalen indien...

Bart van den Brink
Nieuws

Vijf keer betrokken bij incidenten, en toch blijven: minister ziet geen ruimte om asielvergunning in te trekken

Asielzoekers die steeds weer voor overlast zorgen in een azc, houden in de praktijk gewoon hun verblijfsvergunning. Dat blijkt uit antwoorden van asielminister Bart van den Brink aan de Tweede Kamer. Zolang er geen onherroepelijke veroordeling is...

Kerk
Nieuws

Kerken en monumenten kleuren rood voor vervolgde christenen

Van de Notre-Dame in Parijs tot kerken in Londen, Madrid en Rotterdam: op talloze plekken in Europa kleurden woensdagavond gebouwen rood. Met de actie RedWednesday vroeg de katholieke hulporganisatie Kerk in Nood aandacht voor christenen die om hun...

Zembla
Nieuws

Wiskundedocent mag geen les meer geven na kooigevechten met neonazi's op eigen erf

Een wiskundedocent van scholengemeenschap Stad & Esch in Meppel mag per direct geen les meer geven. De school nam het besluit nadat onderzoeksprogramma Zembla beelden naar buiten bracht van kooigevechten met neonazi's op zijn erf in Zuidwolde. Bij de...

Jonker
Nieuws

PRO-jongere weet verschil niet tussen kernwapens en kerncentrales

Een demonstratie tegen kerncentrales in Groningen heeft een opmerkelijk filmpje opgeleverd. Een bestuurder van de landelijke PRO-jongerentak, Tim Jonker (23), kreeg vragen over een protestbord met het woord 'kernkop', terwijl de demonstratie juist...

IS
Nieuws

Iraanse vluchteling dreigt met aanslag op kleuterschool: OM eist celstraf

Een 41-jarige Iraanse vluchteling uit Ouderkerk aan den IJssel heeft gedreigd een kleuterschool aan te vallen en een kind te vermoorden. Hij stuurde ook een vlag van terreurorganisatie Islamitische Staat (IS) naar de gemeente Krimpenerwaard. Woensdag...

Leesmeeropinie
Leesmeerinterviews

Meerartikelen

Koran
Nieuws

Nederlandse halalbank Sifr in financiële problemen: miljoen van investeerders op

De Nederlandse islamitische financiële dienstverlener Sifr zit in grote problemen. Het bedrijf wilde moslims laten bankieren zonder rente en werkte aan een halalhypotheek. Maar de samenwerking met een buitenlandse betaalpartner is beëindigd en...

D66
Nieuws

Sten (18) dient klacht in na like van D66-wethouder bij doodswens

De 18-jarige Sten Jansen uit Angeren heeft een officiële klacht ingediend tegen D66-wethouder Léon Dekkers van Lingewaard. Dekkers gaf op Facebook een like aan een reactie waarin Jansen de dood werd gewenst. Dekkers noemt het een ongeluk en...

Hilversum
Nieuws

Pro en FVD grootste winnaars verkiezingen nieuwe gemeente Hilversum-Wijdemeren

Pro is de grootste partij in de nieuwe gemeente Hilversum. Bij de herindelingsverkiezingen van woensdag haalde de fusiepartij van GroenLinks en PvdA volgens de voorlopige uitslag 7 van de 37 zetels. Forum voor Democratie, die voor het eerst meedeed...

Europees Parlement
Nieuws

Brussel versoepelt stikstofregels voor energietransitie, niet voor woningbouw

Brussel maakt een uitzondering op de stikstofregels voor projecten die nodig zijn voor de energietransitie, maar woningbouw en andere bedrijfsprojecten krijgen die ruimte niet. Door een voorlopig akkoord tussen het Europees Parlement en de...

Utrecht Overvecht
Nieuws

Syrische asielzoeker steekt Marleen (25) zonder aanleiding neer: OM eist vier jaar cel en tbs

Een 19-jarige Syriër die vorig jaar een jonge vrouw bij station Utrecht Overvecht neerstak, moet volgens het Openbaar Ministerie vier jaar de cel in en daarna verplicht worden behandeld in een tbs-kliniek. Yousef A. stak de destijds 25-jarige Marleen...

Sikkema
Nieuws

PRO-burgemeester benoemd in gemeente waar GroenLinks 2,1% van de stemmen kreeg

Nissewaard krijgt naar verwachting een burgemeester van Progressief Nederland (PRO), terwijl haar oude partij GroenLinks bij de gemeenteraadsverkiezingen nauwelijks stemmen trok. Met 631 stemmen, goed voor 2,1 procent, eindigde GroenLinks in maart...

Destinus
Nieuws

Nederlandse wapenfabrikant jaagt op Russische drones: 'Je rommelt jezelf oorlog in'

Medewerkers van de Nederlandse wapenfabrikant Destinus hebben in Oekraïne zelf deelgenomen aan de strijd tegen Russische drones. Ook hielpen zij Oekraïense militairen bij het lanceren van aanvalsdrones richting Rusland. Dat blijkt uit onderzoek van...

Sinterklaas
Nieuws

Linkse partijen woedend na komst zwarte pieten bij intocht: 'Walgelijk'

Tijdens de Sinterklaasintocht op Scheveningen liepen zaterdag onverwacht zwarte pieten mee, terwijl de officiële stoet alleen uit roetveegpieten bestond. Hun aanwezigheid leidde tot verontwaardiging bij linkse politieke partijen, die willen weten...

Ulysse Ellian
Nieuws

VVD komt met remigratieplan: Syriërs krijgen 10.000 euro om terug te keren

De VVD wil remigratie van Syriërs stimuleren door hen 10.000 euro te bieden als zij vrijwillig terugkeren naar hun eigen land. Het voorstel is bedoeld voor ongeveer 71.000 Syriërs met een tijdelijke verblijfsvergunning in Nederland. De partij wil het...

Leerdam
Onderzoek

Slavernijmuseum dreigt bodemloze geldput te worden: miljoenen tekort nog vóór eerste bezoeker

Het Nationaal Slavernijmuseum bestaat nog alleen op papier, maar heeft al bijna 100 miljoen euro aan overheidsgeld toegezegd gekregen. Het is niet genoeg. De bouw kost 22,3 miljoen euro meer dan begroot, de inrichting is niet betaald en na de opening...

FVD
Achtergronden

FVD royeert twee leden na onthulling over neonazistische kooigevechten; ook FVD-raadslid verzocht op te stappen

Forum voor Democratie heeft twee leden uit de partij gezet. Uit onderzoek van Zembla bleek dat ze aanwezig waren bij vechtwedstrijden van een extremistisch netwerk. Ook FVD-gemeenteraadslid Ramon van Asch uit ‘s-Hertogenbosch was aanwezig bij zo'n...

Maurice de Hond
Nieuws

Openbaar Ministerie eist twee maanden cel tegen Maurice de Hond

Het Openbaar Ministerie heeft woensdag twee maanden cel geëist tegen opiniepeiler Maurice de Hond. Volgens justitie heeft de 79-jarige zich schuldig gemaakt aan smaad en smaadschrift in de Deventer moordzaak. De zaak gaat over uitlatingen die De Hond...