Boswijk benadrukt dat vrijwillige instroom de voorkeur houdt. „We willen zo lang mogelijk in een vrijwillig model blijven”, schrijft hij.

Niet iedereen hoeft op te komen
Een terugkeer naar de oude dienstplicht, waarbij grote groepen jongeren automatisch werden opgeroepen, ligt niet voor de hand. Die algemene opkomstplicht werd in 1997 opgeschort.

Defensie wil nu juist kunnen kiezen wie wordt opgeroepen wanneer extra personeel nodig is. Daarbij kan onder meer worden gekeken naar de Defensie-enquête die alle 17-jarigen ontvangen.

Volgens Boswijk past een algemene dienstplicht bovendien niet goed bij de huidige krijgsmacht. Er zijn simpelweg niet genoeg kazernes, instructeurs en materialen om grote aantallen jongeren tegelijk op te leiden.

Opleiding van drie tot zes maanden
Wie verplicht wordt opgeroepen, krijgt een kort militair traject van drie tot zes maanden. Dat begint met een weerbaarheidstraining.

Vrijwilligers kunnen voor een langer traject kiezen. Dat duurt twaalf tot 24 maanden en lijkt meer op het huidige dienjaar.

Het systeem moet Defensie vooral een extra mogelijkheid geven als de veiligheidssituatie sterk verslechtert. Bijvoorbeeld wanneer internationale spanningen toenemen of Nederland meer militaire verplichtingen binnen de NAVO krijgt.

Een personeelstekort alleen is volgens Boswijk niet voldoende reden om jongeren verplicht op te roepen.

Weigeren kan strafbaar worden
Aan een oproep kan straks ook een verplichting vastzitten. Wie wordt geselecteerd maar weigert, kan mogelijk worden bestraft.

Welke straf daarop komt te staan, is nog niet besloten. Defensie wil daarbij rekening houden met de zwaarte van de overtreding, persoonlijke omstandigheden en gewetensbezwaren. Ook andere onderdelen van het nieuwe systeem moeten nog worden uitgewerkt.

Voorbereiding kan al discussie oproepen
Boswijk noemt de selectieve opkomstplicht zelf „een zeer gevoelig onderwerp”. Volgens hem kan zelfs het voorbereiden van zo'n systeem al veel losmaken in de samenleving.

Op dit moment ziet Defensie nog voldoende vrijwillige belangstelling. Zolang dat zo blijft, wil Boswijk jongeren niet verplicht oproepen.

Toch wil het kabinet het nieuwe model binnen ongeveer drie jaar klaar hebben. Daarmee krijgt Nederland voor het eerst sinds de opschorting van de opkomstplicht weer een concreet systeem in beeld waarbij een deel van de jongeren daadwerkelijk kan worden verplicht om tijdelijk voor Defensie te werken.