De nieuwe blokkade komt op een moment dat politie, Openbaar Ministerie en burgemeesters juist hebben afgesproken strenger op te treden tegen gevaarlijke snelwegacties. Sinds eind augustus geldt landelijk als uitgangspunt dat bij gevaarzettend gedrag op snelwegen in beginsel strafrechtelijk wordt opgetreden.

Binnen anderhalf uur van de weg
De actie begon zondag rond 13.00 uur. Een groep demonstranten liep de A12 op zonder de demonstratie vooraf aan te kondigen. De burgemeester gaf opdracht de blokkade te beëindigen. De politie verwijderde de actievoerders vervolgens van de rijbaan. Omstreeks 14.30 uur was de snelweg weer vrij.

Zes demonstranten zouden volgens de politie het rijdende verkeer hebben gehinderd en in gevaar hebben gebracht. Zij zijn aangehouden op verdenking van overtreding van artikel 5 van de Wegenverkeerswet. Eén van hen wordt daarnaast verdacht van het blokkeren van een politievoertuig. Het OM beslist later, na bestudering van het politiedossier, of zij worden vervolgd.

Veel actievoerders waren er twee weken geleden ook bij
De andere 32 mensen werden aangehouden voor overtreding van de Wom. Eén van hen wordt ook verdacht van belediging van een politieambtenaar.

Opvallend is dat volgens de politie het overgrote deel van deze groep ook aanwezig was bij de A12-blokkade van 29 augustus. Toen werden 53 actievoerders aangehouden. Twee van hen werden verdacht van het daadwerkelijk veroorzaken van de blokkade en het in gevaar brengen van het verkeer. 

De terugkerende demonstranten zijn zondag verhoord en gewaarschuwd. De politie en het OM kondigen aan dat wie opnieuw bewust de Wom overtreedt, kan worden vervolgd.

Dat betekent niet dat iedere aangehouden demonstrant direct voor de rechter komt. Het OM vervolgt normaal gesproken niet bij één losse Wom-overtreding zonder bijkomende strafbare feiten. Bij gevaarlijk verkeersgedrag ligt dat nadrukkelijk anders. 

Nieuwe, hardere lijn na dodelijk ongeluk
Die aanpak past in een recent aangescherpte landelijke lijn. Aanleiding waren onder meer boerenprotesten waarbij landbouwvoertuigen snelwegen gebruikten. Op 14 augustus kwamen twee mensen om het leven bij een kettingbotsing in de staart van een file op de A59, die was ontstaan tijdens een boerenprotest. De precieze toedracht van het ongeluk werd onderzocht. 

Op 25 augustus spraken regioburgemeesters, de politie, het College van procureurs-generaal en minister David van Weel af zoveel mogelijk één lijn te trekken. Het uitgangspunt is sindsdien dat tegen gevaarzettend gedrag op snelwegen en het spoor in beginsel strafrechtelijk wordt opgetreden.

„Je mening uiten is iets anders dan de snelweg of het spoor onveilig maken”, luidde de gezamenlijke boodschap. Die lijn geldt uitdrukkelijk voor alle actiegroepen, „van boeren tot klimaatactivisten”. 

Begin september maakte het kabinet bovendien duidelijk dat daarvoor geen nieuw verbod nodig is: snelwegblokkades zijn al verboden. Wel wil het kabinet politie, OM en burgemeesters meer ruimte geven om tegen demonstranten op te treden. 

Zware straffen geëist na eerdere XR-blokkade
Dat de nieuwe koers gevolgen kan hebben, bleek onlangs al in Utrecht. Daar eiste het OM eind augustus tegen zes XR-activisten ieder 120 uur taakstraf en een maand voorwaardelijke celstraf. Zij zouden in april auto's op de A12 hebben stilgezet, waarna honderden demonstranten de weg opliepen. Ambulances kwamen daarbij volgens het OM in de file vast te staan. Ook werden rijontzeggingen geëist. De rechter ging mee in de strafeis en legde de activisten taakstraffen op.

De politie en het OM benadrukken na de nieuwe Haagse blokkade opnieuw dat het demonstratierecht geen vrijbrief is om een snelweg te bezetten. Voor de zes demonstranten die zondag van gevaarlijk verkeersgedrag worden verdacht, moet het OM nog beslissen of zij daadwerkelijk voor de rechter komen. Voor de overige actievoerders wordt vooral de waarschuwing belangrijk: wie blijft terugkeren en opnieuw de aanwijzingen rond demonstraties overtreedt, riskeert voortaan eveneens vervolging.