Sinds 2 juli vliegt Syrian Airlines rechtstreeks tussen Damascus en Schiphol. De maatschappij voert momenteel meerdere vluchten per week uit met een gehuurd toestel.

Damascus staat nu op de lijst van luchthavens waarvoor een zogenoemde afschriftplicht geldt. Luchtvaartmaatschappijen moeten bij reizigers zonder Nederlands paspoort een kopie maken van het gebruikte reisdocument en die beschikbaar stellen aan de grensbewaking.

‘Verhoogd risico’ sinds start vluchten
In de toelichting bij de nieuwe regeling is het ministerie opvallend duidelijk over de aanleiding. „Sinds de start van deze verbinding is gebleken dat sprake is van een verhoogd risico op illegale migratie en identiteits- en documentfraude”, staat in het besluit.

Normaal wordt de lijst met risicoluchthavens twee keer per jaar aangepast. De laatste reguliere wijziging was in mei, vlak voordat de verbinding met Damascus begon.

Daar wil Van den Brink nu niet op wachten. Volgens het ministerie is het risico groot genoeg om tussentijds in te grijpen. Ook de normale minimale invoeringstermijn van twee maanden wordt overgeslagen.

Toch tekende de minister de regeling pas op 5 oktober. Dat was 95 dagen na de eerste rechtstreekse vlucht uit Damascus. De maatregel werd negen dagen later gepubliceerd en trad donderdag in werking. 

Kopie van paspoort verplicht
De afschriftplicht is geen nieuw instrument. De minister kan luchthavens aanwijzen waarvan luchtvaartmaatschappijen extra gegevens van passagiers moeten vastleggen.

Bij de beoordeling kijkt de overheid onder meer naar reizigers die zonder geldige documenten of met valse of vervalste papieren worden aangevoerd. Daarbij geldt onder andere een ondergrens van vijf gevallen per luchthaven in een periode van een half jaar.

Luchtvaartmaatschappijen die hun verplichtingen niet naleven, kunnen stevig worden beboet. Volgens de geldende OM-richtlijn kan dat oplopen van 4.200 euro per vreemdeling tot 8.000 euro bij herhaalde overtredingen. 

Hoeveel problematische reizigers sinds juli daadwerkelijk via Damascus op Schiphol zijn aangekomen, vermeldt de regeling niet.

Minister was vlak voor eerste vlucht in Damascus
De timing valt ook op vanwege een bezoek van Van den Brink aan Syrië. Op 24 juni, acht dagen voordat de eerste directe vlucht naar Schiphol vertrok, was hij samen met minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen in Damascus. Daar spraken de ministers onder meer over vrijwillige en gedwongen terugkeer van Syriërs.

Van den Brink zei toen dat Nederland „op zoek” was naar nieuwe afspraken met Damascus. Terugkeer moest volgens hem onderdeel worden van een „breder partnerschap” met Syrië.

Er is geen bewijs dat tijdens dat bezoek ook de aanstaande luchtverbinding of de later geconstateerde risico's op documentfraude zijn besproken. 

Fraude met Syrische documenten al langer bekend
Dat Syrische documenten kwetsbaar zijn voor fraude was bovendien al vóór de opening van de vliegroute bekend. In een ambtsbericht van het ministerie van Buitenlandse Zaken van maart staat dat in Syrië „valse, vervalste en frauduleus verkregen documenten in omloop” zijn. Volgens geraadpleegde bronnen gold dat ook na de val van het Assad-regime.

Toch kon de directe verbinding vanaf juli van start gaan. Aan die toestemming gingen volgens eerdere berichtgeving maandenlange gesprekken tussen de Nederlandse en Syrische luchtvaartautoriteiten vooraf. De toestemming voor de vliegroute valt overigens niet onder de asielminister, maar onder de luchtvaartautoriteiten.