De Europese Unie beheert gigantische fondsen, bedoeld voor economische groei en herstel. Twee grote potten domineren de begroting: het coronaherstelfonds Recovery and Resilience Facility (RRF) ter waarde van 648 miljard euro en het Connecting Europe Facility (CEF)-fonds van 392 miljard euro voor infrastructuurprojecten.

Maar hier schuilt een groot probleem, aldus de Europese Rekenkamer in een nieuw rapport. Door gebrekkige controlemechanismen kunnen dezelfde projecten tweemaal gefinancierd worden – een situatie die volgens Turtelboom misbruik in de hand werkt. 

Het RRF-fonds werkt namelijk zonder terugkoppeling van werkelijk gemaakte kosten, waardoor er nauwelijks controle is op de besteding. Dat betekent dat uitvoerende bedrijven dubbel kunnen profiteren: een keer via de traditionele EU-begroting en een keer via de RRF “Het RRF-financieringsmodel zou vereenvoudiging moeten brengen. Maar vereenvoudiging mag niet ten koste gaan van het verzwakken van de bescherming van de financiële belangen van de EU,” benadrukt Turtelboom.

De Europese Commissie ontkent elk risico
Ondanks de alarmerende bevindingen van de Rekenkamer, blijft de Europese Commissie op haar standpunt: er zou geen risico op dubbele financiering zijn. Maar hoe valt dat te rijmen met de waarschuwingen van de onafhankelijke auditors?

“De Europese Commissie heeft de uitspraak gedaan dat zij geen enkel risico op dubbele financiering zien uit dat 648 miljard euro tellende RRF-fonds!” klinkt het verontwaardigd vanuit de ERK. Zonder transparante verantwoording kunnen miljarden verdwijnen zonder dat iemand zich hoeft te verantwoorden.

Hoewel de EU een website heeft waar alle coronaprojecten per lidstaat zijn terug te vinden, blijft het onduidelijk welke bedrijven profiteren van deze enorme geldstromen. “Ga je op zoek naar de namen van bedrijven die deze projecten uitvoeren, dan loop je tegen de EU-privacymuur aan,” stelt de ERK in haar rapport. Het is de Nederlandse overheid die de informatie over de begunstigden beheert, waardoor publieke controle ontbreekt.

De rekening komt bij de volgende generaties terecht
De Europese Rekenkamer maakt zich ook grote zorgen over hoe deze miljardenleningen zullen worden terugbetaald. Hoewel het fonds in 2026 afloopt, moet de schuld nog tot 2058 worden afgelost. “Er is ook een addertje onder het gras: het is geen ‘gratis geld’, aangezien het tussen 2028 en 2058 volledig moet worden terugbetaald,” aldus de Rekenkamer. Dat betekent dat de lasten bij toekomstige generaties komen te liggen.

Om de financiering rond te krijgen, heeft de Europese Commissie enorme bedragen geleend op de financiële markten. Maar door de gestegen rentetarieven lopen de kosten steeds verder op. Dit heeft al geleid tot “waanzinnige overschrijdingen van de EU-begroting met een recordbedrag van 543 miljard euro”.

Waarom grijpt niemand in?
Het Europese Parlement, de Europese Raad en de Raad Economische en Financiële Zaken (Ecofin) zouden in theorie de Europese Commissie ter verantwoording kunnen roepen. Toch gebeurt dat niet. De Europese Rekenkamer en nationale toezichthouders, zoals de Nederlandse Rekenkamer, blijven met lede ogen toekijken. “Het hele controlesysteem van de EU moet op de schop,” zo luidt de oproep van de president van de Nederlandse Rekenkamer, Pieter Duisenberg.

De vraag blijft: wie zal de eerste stap zetten om de geldstroom in te dammen? En hoe lang kan de Europese Commissie doorgaan zonder zich te hoeven verantwoorden?