Volgens Rabobank was het onderzoek nodig vanwege wettelijke verplichtingen tegen witwassen en terrorismefinanciering. Banken moeten hun klanten niet alleen bij het openen van een rekening controleren, maar ook daarna blijven volgen. Als transacties niet passen bij het klantprofiel, mogen zij vragen stellen.

In deze zaak gingen bij Rabobank meerdere alarmbellen af. De klant had transacties met partijen uit de Verenigde Arabische Emiraten, handelde in crypto en verkocht luxe goederen. Vooral de verkoop van een Hermès Birkin Himalaya 30-tas trok de aandacht.

Een tas van tonnen
De Birkin Himalaya 30 geldt als een van de duurste en zeldzaamste handtassen ter wereld. De tas is gemaakt van krokodillenleer en staat bekend om het lichte kleurverloop dat doet denken aan het Himalayagebergte. Sommige exemplaren zijn afgewerkt met witgoud en diamanten.

In de Kifid-uitspraak staat niet voor welk bedrag de tas is verkocht. Wel is bekend dat tweedehands exemplaren op veilingen vaak tussen de 125.000 en 450.000 euro opbrengen. De originele Birkin-tas werd eerder zelfs geveild voor ruim 8,5 miljoen euro.

Voor Rabobank was de verkoop aanleiding om door te vragen. Volgens de bank gaf de klant uiteenlopende verklaringen over de verkoopprijs en over de manier waarop de opbrengst over meerdere rekeningen werd verdeeld.

Bank wilde meer bewijs
Rabobank stelde dat de klant lange tijd niet alle gevraagde informatie volledig en controleerbaar aanleverde. Zo zou hij aanvankelijk hebben geweigerd een vermogensverklaring te geven. Ook wilde hij volgens de bank geen volledig overzicht van zijn cryptotransacties verstrekken.

De klant zag dat anders. Hij vond het onderzoek “disproportioneel en onzorgvuldig”. Volgens hem had de bank de zaak onnodig opgeschaald en hem ten onrechte neergezet als een klant die niet wilde meewerken.

Het dossier belandde zelfs bij de afdeling Offboarding. Dat is de afdeling die kijkt of een klantrelatie moet worden beëindigd. Uiteindelijk kwam het zover niet. De man gaf alsnog informatie, via e-mails, telefoongesprekken en zijn advocaat. De bankrelatie werd voortgezet.

Kifid: Rabobank mocht vragen stellen
Het financiële klachteninstituut Kifid oordeelde dat Rabobank in deze zaak voldoende zorgvuldig heeft gehandeld. Volgens het instituut mocht de bank extra onderzoek doen vanwege de combinatie van internationale transacties, luxegoederen en crypto.

Kifid benadrukt dat banken verplicht zijn om voortdurend te controleren of transacties passen bij wat zij van een klant weten. Dat geldt niet alleen bij nieuwe klanten, maar ook tijdens een bestaande klantrelatie.

Omdat de klant in eerste instantie geen duidelijke en volledige antwoorden gaf, mocht Rabobank blijven doorvragen. De gevraagde vergoeding van 8.893 euro aan advocatenkosten wordt daarom niet toegekend.

Banken kijken steeds dieper mee
De zaak past in een bredere discussie over banken die steeds meer willen weten van hun klanten. Door antiwitwaswetgeving controleren banken al jaren automatisch transacties. Niet alleen duidelijke criminele signalen kunnen vragen oproepen, maar ook transacties die als ongebruikelijk worden gezien.

Eerder kwam ING onder vuur te liggen nadat een klant vragen kreeg over zijn uitgaven bij Albert Heijn en betalingen aan een energiebedrijf. De bank wilde weten welke “tegenprestaties” aan de transacties ten grondslag lagen. De klant moest dus uitleggen waarom hij duizenden euro’s had uitgegeven aan boodschappen en energie.

ING verwees toen naar een “verplichting vanuit de overheid”. Diezelfde redenering gebruiken banken vaker. Zij moeten ongebruikelijke transacties signaleren en kunnen die melden bij de Financial Intelligence Unit. Klanten horen daar niet altijd iets van.

Ook Rabobank lag eerder onder vuur. Uit onderzoek van Argos bleek dat de bank in 2017 werkte met tientallen indicatoren om mogelijke verdachte transacties te herkennen. Daarbij zouden ook brede signalen zijn gebruikt, zoals het terugboeken van automatische incasso’s, de aanschaf van vliegtickets, militaire uitrusting of islamitische kleding. Experts waarschuwden toen voor privacyrisico’s en mogelijke discriminatie.