Het idee achter deze uitzetcentra is dat afgewezen asielzoekers daar verblijven in afwachting van hun uiteindelijke terugkeer naar hun land van herkomst. Nederland vraagt al langer om dit soort ‘innovatieve oplossingen’ om het falende terugkeerbeleid te verbeteren. Zo overweegt het kabinet-Schoof een dergelijk centrum in Oeganda op te zetten.

Nieuwe aanpak na jarenlang falend beleid
Het Europese terugkeerbeleid functioneert al jaren niet: veel migranten keren niet terug naar hun thuisland, ondanks een afgewezen asielaanvraag. Op dit moment verhinderen Brusselse regels dat afgewezen asielzoekers buiten de EU worden opgevangen. Onder druk van verschillende regeringsleiders, waaronder premier Dick Schoof en de Italiaanse premier Giorgia Meloni, wil Eurocommissaris Magnus Brunner (Migratie) nu meer ruimte bieden voor een andere aanpak.

Europese Commissie wil strenger beleid
Brussel werkt aan strengere regels om de terugkeer van afgewezen asielzoekers te versnellen. Zo moet een terugkeerbesluit uit bijvoorbeeld Duitsland straks geldig zijn in de hele EU. Dit moet voorkomen dat een afgewezen asielzoeker simpelweg opnieuw een aanvraag doet in een ander land, zoals Nederland.

Daarnaast bevat het wetsvoorstel maatregelen om afgewezen asielzoekers langer vast te zetten en hen een langdurig inreisverbod voor het hele Schengengebied op te leggen.

De huidige terugkeerregels stammen uit 2008 en zijn zo vaag dat verschillende rechterlijke uitspraken hebben geleid tot een complexe juridische situatie. Hierdoor vertrekt in de praktijk slechts twintig procent van de mensen die de EU eigenlijk moeten verlaten.

Problemen met herkomstlanden
Ook Nederland heeft al jaren grote moeite om afgewezen asielzoekers terug te sturen. Dit komt vooral doordat landen van herkomst niet meewerken aan de terugkeer van hun eigen onderdanen. Verschillende EU-lidstaten pleiten ervoor dat Brussel deze landen onder druk zet met strafmaatregelen als ze weigeren migranten terug te nemen.

De nieuwe plannen van de Europese Commissie zijn nog niet definitief. EU-lidstaten en het Europees Parlement kunnen als medewetgever nog wijzigingen aanbrengen. Voor Brusselse begrippen zijn deze migratieplannen ‘rechts’ te noemen, wat aansluit bij de nieuwe politieke realiteit in zowel de lidstaten als het Europarlement.

Cruciale schakel in het Asiel- en Migratiepact
De terugkeerregels zijn een essentieel onderdeel van het Europese Asiel- en Migratiepact, dat in 2026 in werking moet treden. Dit pact beoogt een nieuw migratiebeleid waarbij kansloze asielaanvragen al direct bij aankomst in bijvoorbeeld Italië worden afgehandeld.

Zonder een werkend terugkeerbeleid dreigt het hele systeem echter vast te lopen, waardoor het pact zou kunnen mislukken. Of de nieuwe terugkeerregels dit jaar nog worden goedgekeurd, blijft onzeker.

Linkse blokkade eerder fataal
De vorige Europese Commissie probeerde al om de terugkeerregels aan te passen. Dit veel mildere plan zou onderdeel worden van het migratiepact, maar werd geblokkeerd door linkse fracties in het Europees Parlement.

Voor rechtse politici heeft deze mislukking echter een voordeel gehad: Brussel komt nu met een nieuw en veel strenger voorstel.