Het initiatief, gefinancierd via het Department of Health and Human Services (HHS), richt zich expliciet op kandidaten met een "achtergestelde sociaaleconomische achtergrond", waaronder volgens de officiële definitie alleen niet-blanke en niet-Aziatische etnische groepen vallen. Wit en Aziatisch-Amerikaanse kandidaten vallen dus buiten de doelgroep.

Volgens een rapport van de organisatie Do No Harm, die zich verzet tegen politieke inmenging in de medische sector, bevordert het programma juist raciale discriminatie. “De focus ligt op onveranderlijke kenmerken zoals huidskleur, in plaats van op bekwaamheid en verdienste”, aldus Dr. Kurt Miceli, medisch directeur van de organisatie. “Dit leidt tot een lagere kwaliteit van zorg.”

Een belangrijk element binnen het programma is de aanmoediging van "holistische toelating" bij verpleegopleidingen. Daarbij wordt minder gekeken naar objectieve criteria zoals GPA en testresultaten, en meer naar sociale en culturele factoren. Volgens critici, zoals Do No Harm, is dat een sluipweg om alsnog etnisch selectief beleid te voeren, ondanks rechterlijke uitspraken tegen positieve discriminatie op basis van ras.

De programma's omvatten ook beurzen en extra ondersteuning voor studenten van kleur. Zo ontving Frontier Nursing University in Kentucky ruim een half miljoen dollar en biedt het beurzen specifiek voor historisch ondervertegenwoordigde etniciteiten. Ook andere universiteiten zoals de University of Cincinnati en de University of Memphis hanteren raciaal-georiënteerde toelatings- en beurscriteria.

Hoewel het American Nurses Association (ANA) claimt dat culturele overeenkomsten tussen zorgverlener en patiënt gezondheidsuitkomsten kunnen verbeteren, wijzen tegenstanders op studies waaruit blijkt dat de meeste systematische reviews dit niet onderbouwen. Volgens Do No Harm blijkt uit vier van de vijf onderzoeken dat raciale overeenkomsten tussen patiënt en zorgverlener geen significant verschil maken in behandelresultaten.

De financiering van het programma stijgt gestaag. Waar in 2014 nog 14 miljoen dollar werd uitgegeven, ligt dat bedrag sinds 2022 structureel boven de 20 miljoen. Volgens het HHS werden van 2022 tot 2024 meer dan 2.000 studenten getraind via het programma, waarvan 76 procent zichzelf identificeerde als lid van een ondervertegenwoordigde groep.

Trump wil einde aan diversiteitsbeleid
De controverse komt op een moment dat voormalig president Donald Trump het Diversity, Equity and Inclusion (DEI) beleid bij federale instanties wil beëindigen. In januari tekende hij een presidentieel decreet om zulke programma’s uit te bannen. Do No Harm roept inmiddels op tot onmiddellijke beëindiging van het Nursing Workforce Diversity Program.