Dinsdag stemde de Eerste Kamer in met een cashverbod voor betalingen boven de drieduizend euro. Daarmee wordt het voor criminelen lastiger om contant geld wit te wassen via dure goederen. De ministers van Financiën en Justitie willen hiermee vooral de lasten leggen bij de verkeerde groep: “Criminelen moeten het voelen, niet de bonafide ondernemers", aldus de ministers in een statement.

Ook internationaal wordt er samengewerkt. De FIOD en politie sporen steeds vaker buitenlands vermogen op. Er komen nieuwe Europese regels aan waardoor illegaal vermogen kan worden afgepakt zonder dat daar eerst een veroordeling voor nodig is. Dat is volgens Van Weel keihard nodig, bijvoorbeeld in het geval van Jos Leijdekkers, waar het OM een bedrag van 221 miljoen euro vordert.

“Met een samenhangende en flexibele aanpak moeten we criminelen het zeer moeilijk zo niet onmogelijk maken om geld te verdienen, te verplaatsen en te gebruiken,” zegt de minister.

Uit recent politieonderzoek blijkt dat criminelen gebruik maken van ondergrondse bankiersystemen. Via cryptocommunicatie en cashtransacties worden enorme geldstromen verplaatst buiten het zicht van toezichthouders. Dit gebeurt vaak via schimmige netwerken die internationaal opereren. Volgens Van Weel is het essentieel om ook deze ondergrondse netwerken aan te pakken. Opsporingsdiensten werken nauw samen met buitenlandse partners om dit fenomeen op de kaart te zetten.

Veel bedrijven zijn kritisch op de maatregel. Truckhandelaren, autodealers en juweliers vrezen dat klanten die graag contant betalen hun aankopen in het buitenland gaan doen, waar ruimere regels gelden. Een truckhandelaar liet aan EenVandaag weten dat hij klanten verliest. Volgens hem kiezen klanten die liever met cash betalen er straks gewoon voor om naar Duitsland te gaan, waar de 10.000 euro-limiet blijft gelden.

Critici wijzen erop dat het steeds moeilijker wordt om met contant geld te betalen. Volgens hen is dit een stap richting een volledig digitaal betalingsverkeer, wat de overheid meer controle geeft over uitgaven van burgers.

Het verbod past in een bredere trend waarbij contant geld steeds verder wordt teruggedrongen. In Nederland zijn steeds minder geldautomaten, en bij veel winkels is cash al geen optie meer. Tegenstanders vrezen dat dit beleid uiteindelijk leidt tot een volledig digitale economie, waarin burgers afhankelijk zijn van banken en overheidstoezicht.

Waar zijn onze geldautomaten?
Het aantal niet-werkende geldautomaten in Nederland blijft te hoog. Volgens Geldmaat, het bedrijf dat de geldautomaten van ABN Amro, ING en Rabobank beheert, wordt de maximale toegestane uitval van 2,5 procent al bijna anderhalf jaar niet gehaald. In december 2024 lag dit percentage zelfs op 4,5 procent.

Vooral bij stortautomaten zijn de problemen hardnekkig. 5,8% van deze automaten was vorig jaar buiten werking, terwijl de afspraak met de banken is dat dit maximaal 3,5% mag zijn. Dit betekent dat bijna 1 op de 17 automaten niet bruikbaar was voor klanten die contant geld wilden storten.

Geldmaat heeft in 2024 zo’n 2500 automaten vervangen om storingen terug te dringen. Toch zorgde dit proces ervoor dat veel automaten tijdelijk niet gebruikt konden worden. Niet alleen kampen veel automaten met storingen, het totaal aantal geldautomaten neemt af. Er moeten minstens 3850 automaten zijn, maar in december waren er 3860, een daling vergeleken met juni 2024 toen er nog 3881 automaten waren.

De afname komt volgens Geldmaat deels door het faillissement van Blokker, waar in verschillende filialen automaten stonden. Daarnaast wil het bedrijf dat de prestatiecijfers anders worden gemeten. In plaats van alleen het aantal niet-werkende automaten te tellen, zou ook gekeken moeten worden of er in de buurt een werkende automaat beschikbaar is.

Hoewel de afspraak is dat 98% van de Nederlanders binnen 5 kilometer een geldautomaat moet hebben, is er een neerwaartse trend zichtbaar in de beschikbaarheid van contant geld.

Nederland koploper digitale transacties
Contant geld blijft in Europa het meest gebruikte betaalmiddel aan de kassa, maar het gebruik neemt af. Dit blijkt uit een recent onderzoek van de Europese Centrale Bank (ECB). Nederland loopt voorop in de verschuiving naar digitale betalingen, met het laagste aandeel contante transacties binnen de EU.

In 2022 werd meer dan 50 procent van alle betalingen binnen de EU nog contant afgerekend. Dit is een daling ten opzichte van het jaar ervoor, toen dit aandeel bijna 60 procent bedroeg. Landen zoals Malta, Oostenrijk en Italië blijven sterk afhankelijk van contant geld, waar meer dan 60 procent van de betalingen cash is. Daarentegen ligt dit percentage in Nederland en Finland onder de 30 procent.

Nederland scoort het hoogst in het gebruik van pinpassen en mobiele betalingen. Bijna een op de vijf betalingen in Nederland wordt uitgevoerd via een mobiele telefoon, een veel hoger aandeel dan in andere Europese landen.

De doorsnee Nederlander heeft dagelijks gemiddeld 35 euro aan contant geld op zak, ver onder het Europese gemiddelde van 59 euro. Dit illustreert de snelle acceptatie van digitale betaalmethoden in Nederland. Ondanks deze verschuiving hechten veel EU-landen, zoals België en Finland, nog veel waarde aan de mogelijkheid om contant geld te gebruiken. In Nederland lijkt deze zorg minder aanwezig.

Ook privacyzorgen over digitale betalingen spelen in Nederland een kleinere rol. Slechts 32 procent van de Nederlanders maakt zich hier zorgen over, het laagste percentage binnen de EU. Ter vergelijking: in Portugal is dit 69 procent.

Banken adviseren meer cash, maar limieten zijn strenger dan ooit
De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) werkt aan een advies voor consumenten om zich voor te bereiden op financiële onzekerheden door contant geld in huis te hebben. Dit initiatief is ingegeven door de toenemende geopolitieke spanningen en de mogelijke impact op digitale betalingssystemen. Het advies zal in de eerste maanden van 2025 worden gepresenteerd.

Volgens de NVB wordt er gekeken naar hoe Nederlanders verstandig met hun geld kunnen omgaan in crisissituaties. Het advies zal onder meer richtlijnen bevatten over hoeveel contant geld mensen zouden moeten bewaren en in welke coupures. Ook wordt gekeken naar het belang van een extra bankrekening of creditcard als back-up.

De focus op contant geld komt voort uit zorgen over de stabiliteit van digitale betalingen in het licht van mogelijke geopolitieke dreigingen. "Cash kan in zulke situaties een vangnet bieden", stelt een woordvoerder van de NVB tegen NU.nl.

De Rijksoverheid riep burgers in oktober al op om voorbereidingen te treffen voor mogelijke crisissituaties, zoals een cyberaanval, stroomuitval of sabotage die vitale diensten kan platleggen. Via de website Denk vooruit krijgen Nederlanders het advies om een noodpakket samen te stellen, met daarin onder meer contant geld en een kopie van een identiteitsbewijs. Dit pakket moet hen in staat stellen om zichzelf de eerste 48 uur na een ramp te redden.

De overheidswebsite waarschuwt voor het risico dat een grote cyberaanval of stroomuitval het digitale betalingsverkeer volledig kan platleggen. “Een verstoring in het elektronisch betalingsverkeer kan niet alleen zorgen voor ongemak, maar ook ernstige maatschappelijke onrust veroorzaken,” aldus de site. Om dit risico te beperken, wordt burgers geadviseerd om contant geld achter de hand te houden. Hiermee kunnen ze, zelfs zonder werkende betaalmogelijkheden, eten en drinken kopen voor de eerste dagen na een noodsituatie.

Naast een noodpakket benadrukt de Rijksoverheid het belang van voorbereid zijn op uitval van digitale en telecomdiensten. Zo adviseert Denk vooruit om belangrijke inloggegevens op te schrijven. Denk hierbij aan de toegang tot telecom- en internetproviders, en tot digitale diensten zoals internetbankieren. Door deze informatie op papier bij te houden, kunnen mensen mogelijk hun verbinding of toegang herstellen, zelfs wanneer digitale hulpmiddelen niet beschikbaar zijn.

Daarnaast wordt geadviseerd om de contactgegevens van belangrijke personen en diensten fysiek op te schrijven. Deze gegevens, samen met kopieën van identiteitsbewijzen en andere belangrijke documenten, moeten op een veilige plek worden bewaard. Voor wie extra zekerheid wil, biedt een offline back-up van cruciale bestanden een uitkomst.

Beperking op contante betalingen goedgekeurd door meerderheid Tweede Kamer; einde van financiële vrijheid?
Een ruime meerderheid in de Tweede Kamer heeft deze zomer ingestemd met een wetsvoorstel dat contante betalingen boven 3000 euro verbiedt. Het kabinet wil hiermee witwassen en andere vormen van financiële criminaliteit tegengaan. Ondanks het voorstel van coalitiepartijen NSC, PVV en BBB om de grens te verhogen naar 10.000 euro, bleef de Kamer bij de lagere limiet. De motie voor een hoger maximum kreeg niet genoeg steun.

De voorgestelde grens van 3000 euro leidde tot stevige discussie in de Kamer. Tegenstanders van de lage limiet, waaronder de PVV en BBB, waarschuwden dat dit de economie kan schaden en consumenten beperkt in hun vrijheid om contant te betalen. Op dit moment mogen consumenten in Nederland onbeperkt met contant geld betalen, maar dit gaat binnenkort veranderen als de wet wordt aangenomen.

Minister van Financiën Eelco Heinen en minister van Justitie en Veiligheid David van Weel verdedigden het besluit en benadrukten dat Nederland zonder deze limiet aantrekkelijker kan worden voor criminelen. “Andere landen zoals België en Frankrijk hanteren al strikte limieten,” zei Heinen. "Als wij soepeler zijn, riskeren we dat criminele netwerken hierheen trekken."

Verdeelde steun in de Tweede Kamer
Het voorstel voor een hogere grens van 10.000 euro kreeg slechts de steun van DENK, SGP, JA21 en FVD, en dat bleek niet voldoende om een meerderheid te behalen. De VVD, die al langer voorstander is van een strikte limiet, was tevreden met de uitkomst. NSC stemde uiteindelijk wel voor de wet, maar partijen zoals de PVV en BBB bleven fel tegen. Volgens hen versterkt dit wetsvoorstel het wantrouwen van burgers richting de overheid en beperkt het de financiële vrijheid.

Waarom is de strijd voor contant geld zo belangrijk? Econome legt het uit
In een recent interview met NieuwRechts legt econome Jelena Postuma uit waarom zij een groot voorstander is van het behoud van contant geld. Tijdens het gesprek gaat Postuma in op de praktische en privacyvoordelen van contant geld en de zorgen rondom digitale valuta zoals de digitale euro (CBDC). "Zelfs als je niks te verbergen hebt, is privacy gewoon een mensenrecht. De overheid hoeft niet alles van je te weten, want ze kunnen daar ook beperkingen mee stellen aan jouw gedrag", vertelt Postuma die bezorgd is over het uitrollen van de digitale euro.

Postuma benadrukt het belang van de fysieke aard van contant geld: "Het is fysiek, je hebt het gewoon bij je, je kan het gewoon zelf precies controleren waar het is. Stel, het internet ligt eruit of er is een stroomstoring, dan kun je nog steeds betalen met contant geld". Ze verwijst naar recente pinstoringen om haar punt te illustreren: "Afgelopen week was er nog een pinstoring. Dan heb je gewoon je contante geld en kun je gewoon betalen".

Daarnaast bespreekt Postuma de privacyvoordelen van contant geld: "Het is anoniem. Ik vind dat de overheid niet hoeft te weten waar jij je geld aan uitgeeft. Dat is gewoon een zaak tussen jou en de handelaar of de verkoper met wie jij handelt drijft". Ze waarschuwt voor de gevaren van een samenleving zonder contant geld: "Als contant geld verdwijnt, is een CBDC in mijn ogen helemaal niet nodig. We hebben al digitaal geld van commerciële banken en de cryptowereld, zoals Bitcoin en verschillende privacy coins".

Postuma bekritiseert ook de digitale euro: "De CBDC is echt een oplossing op zoek naar een probleem. Niemand vraagt hier om. De commerciële banken zitten hier niet op te wachten, de burgers zitten hier niet op te wachten". Ze wijst erop dat de introductie van een digitale euro vooral wordt gedreven door centrale banken die hun monopolie op geldcreatie willen behouden: "Toen Facebook kwam met de Libra-munt, dacht de ECB 'Dit is niet goed, straks verliezen wij ons monopolie op geldcreatie'. De opkomst van Bitcoin wordt door de ECB ook als concurrent gezien".

Bekijk hieronder het interview: