Als we eenzaamheid niet aanpakken, verliezen we een generatie

Opinie 12 juni 2025 3 minuten Daniël de Liever
Daniel de Liever
MCC Budapest

Tijdens een conferentie van Mathias Corvinus Collegium (MCC) sprak ik over de rol van techniek op onze mentale gezondheid. Na een bijdrage aan een panel tijdens de conferentie in Boedapest sprak ik ook voor een lokale afdeling in het Hongaarse Békéscsaba. Tijdens de lezing stond de eenzaamheidsepidemie onder jongeren centraal. De zaal was gevuld met studenten, ouders en docenten, die zichtbaar geraakt waren door het onderwerp. In Westerse landen, waaronder ook Nederland, neemt de eenzaamheid flink toe. Bijna de helft van de Nederlanders (jong)volwassenen (48,6 procent) voelt zich eenzaam. Als we dit niet aanpakken, dreigen de problemen zich voor deze groep op te stapelen.

In Boedapest nam ik deel aan het panel ‘Jonge geesten voeden: Geestelijke gezondheid, cognitieve groei en emotionele intelligentie bij jongeren'. Daar ging het over mentale groei bij jongeren, en de rol van digitale technologie. Mijn standpunt was duidelijk: digitale platformen bieden informatie, maar vormen geen stevige basis voor emotionele ontwikkeling. Het is daarom ook geen echte duurzame oplossing voor de eenzaamheid die we zien.

‘Emotionele groei is iets lichamelijks’
In theorie kunnen jongeren online nieuwe perspectieven ontdekken. In de praktijk werkt het anders, stelde ik in Boedapest: "Onze aandacht is het daadwerkelijke product van sociale media. Mensen betalen immers niet direct om gebruik te maken van platforms zoals Facebook of X. Mensen zijn daarom zelf het product geworden. Om de aandacht vast te houden zijn sociale media bedrijven vooral bezig om dingen voor te schotelen die je al denkt (bevestigingsvoorkeur) of extreme dingen te tonen die je aandacht vasthouden."

Ik wees er verder op dat emotionele groei niet alleen in je hoofd zit, maar ook in je lijf. "Emotionele groei is een lichamelijk proces. Je moet met emoties kunnen omgaan in het echte leven om echt te kunnen groeien. Mensen onderschatten hoeveel daarvan met ons lichaam te maken heeft." Daarom pleitte ik voor meer ervaringen buiten het scherm. "Digitale platformen bieden veel oppervlakkige opties, maar weinig echte betekenis. Hierdoor zien we een generatie opgroeien die steeds minder echte sociale vaardigheden beheerst die nodig zijn om goede sociale verbindingen te maken."

Rituelen en gemeenschap als antwoord op eenzaamheid
In Békéscsaba ging ik dieper in op de cultuur van eenzaamheid. Jongeren kampen steeds vaker met angst, depressie en isolement. In plaats van de oorzaak alleen bij hormonen of technologie te zoeken, verwees ik naar traditionele samenlevingen. "De Kaluli in Nieuw-Guinea hebben rituelen na verlies. De persoon krijgt symbolisch genoegdoening. Dat helpt bij verwerking. Dat hadden wij in de traditionele westerse samenlevingen ook. Dit is door de doorgeslagen individualisering echter grotendeels bij ons verdwenen."

Je ziet in sommige meer primitieve culturen dat fenomenen die we in het Westen hebben, zoals postnatale depressie, helemaal niet voorkomen. "Bij de Kipsigi in Kenia komt postnatale depressie bijna niet voor. Ze vieren het moederschap met rituelen, aandacht en geschenken." In het Westen missen zulke externe uitlaatkleppen. "Onze cultuur is gericht op ons zelfbeeld, trots en succes. Als dat faalt, zoeken mensen hun toevlucht tot materialisme en consumentisme. Dat leidt bij veel mensen tot grote frustraties die men vaak moeilijk alleen kan oplossen." De oplossing? "Sluit je aan bij familie, gemeenschap, religie of zinvol werk. Zoek daarnaast naar oude rituelen of bouw nieuwe om samen te leren omgaan met de moeilijkheden van het leven."

Over de culturele uitdagingen rondom eenzaamheid sprak ik ook op de Hongaarse televisie bij het kanaal Behir. Hier maakte ik me vooral zorgen over het feit dat het Westen weinig lijkt te zoeken naar de echte oorzaken van de eenzaamheidsepidemie. "In het Westen zijn we vooral bezig met het zoeken van vluchtige symptoombestrijding. Met geld en korte-termijn initiatieven. Het feit dat de onderliggende sociale relaties tussen mensen in de moderne samenleving steeds meer verzwakken, wordt niet aangepakt. Uiteindelijk kunnen we op een punt uitkomen dat mensen totaal niet meer weten hoe ze met elkaar moeten omgaan."  

‘Leer jongeren falen’
Een ander belangrijk punt in mijn lezing was het belang van gecontroleerd falen om te leren omgaan met tegenslag. Dit is in elke sociale relatie belangrijk. "Veerkracht gaat over drie dingen: betekenis vinden, ervaren dat je moeilijkheden aankunt en weten dat je niet alleen staat." Daarom moeten scholen jongeren niet beschermen tegen elke tegenslag, maar kinderen leren om ermee te kunnen omgaan.

"Zonder tegenslag leren jongeren hulpeloosheid. Dat is de kern van depressie. Je denkt dat je geen invloed meer hebt op je leven. Als er dan iets ernstigs gebeurt, raakt dat mensen harder en worden ze sneller depressief. Uiteindelijk zie je hierdoor dat mensen zich vaak isoleren en dat de eenzaamheid toeneemt."

‘Geen utopie, wel betekenis’
Tot slot kreeg ik de vraag wat er moet veranderen in ons beleid of onderwijs. Mijn antwoord is dat we terug moeten kijken naar onze tradities om deze meer ruimte in onze samenleving te geven: "Leer jongeren dat ze uit een grote traditie komen. Geen perfecte, maar ook geen verdorven cultuur. De mens is onvolmaakt, dus er is geen utopie. Leer hen realistisch te zijn en toch hun best te doen."

nieuwrechts.nl/series/democratienieuwrechts.nl/series/boerennieuwrechts.nl/series/eunieuwrechts.nl/series/economienieuwrechts.nl/series/migratie
Nederland en de Europese Unie voeren een buitenlandbeleid dat islamitisch extremisme in het Midden-Oosten niet alleen onvoldoende bestrijdt, maar volgens Johannes de Jong zelfs financieel in stand houdt en ondersteunt. De directeur van de Europese christelijke denktank Sallux stelt in een interview met NieuwRechts dat Nederland daarmee zijn eigen veiligheid ondermijnt. Via handelsbetrekkingen, ontwikkelingsprogramma's en militaire samenwerking komt geld volgens De Jong terecht bij regimes en organisaties die radicalisering bevorderen. De gevolgen zijn volgens hem ook in Nederland merkbaar, onder meer door de komst van Syrische vluchtelingen. "Vervolgens moeten de belastingbetalers hier ook betalen voor de gevolgen."

 Blijf via NieuwRechts.nl op de hoogte van het laatste nieuws voor rechts en conservatief denkend Nederland! Start je gratis maand nu via https://nieuwrechts.nl/landing

Hoe Nederlandse steun aan islamitisch extremisme migratie aanwakkert

Beluister onze podcast

Hoe Nederlandse steun aan islamitisch extremisme migratie aanwakkert
Of beluister op:

Meerartikelen

Zonnepanelen
Nieuws

Bijna helft zonnepaneeleigenaren heeft spijt van aankoop

Bijna de helft van de Nederlandse zonnepaneeleigenaren zou achteraf geen zonnepanelen meer kopen. Dat blijkt uit onderzoek van energieleverancier Budget Thuis onder 1.038 eigenaren. Maar liefst 46 procent zou bij een nieuwe keuze afzien van de...

Boekholt
Nieuws

D66-minister bevestigt: migratie vraagt 340.000 woningen in tien jaar

Migratie vraagt de komende tien jaar zo'n 340.000 extra woningen. Dat bevestigt minister Elanor Boekholt-O'Sullivan (Volkshuisvesting) in een brief aan PVV-Kamerlid Mooiman. Ook zet zij drie berekeningen naast elkaar van het aandeel sociale...

Europese vlaggen
Nieuws

Brussel wil 45 miljard lenen voor Oekraïne via gemeenschappelijke EU-schulden

De Europese Commissie wil opnieuw 45 miljard euro lenen om Oekraïne financieel te ondersteunen. Dat gebeurt via gezamenlijke Europese schulden, waarbij EU-lidstaten de jaarlijkse rente betalen. Oekraïne hoeft de hoofdsom pas terug te betalen indien...

Bart van den Brink
Nieuws

Vijf keer betrokken bij incidenten, en toch blijven: minister ziet geen ruimte om asielvergunning in te trekken

Asielzoekers die steeds weer voor overlast zorgen in een azc, houden in de praktijk gewoon hun verblijfsvergunning. Dat blijkt uit antwoorden van asielminister Bart van den Brink aan de Tweede Kamer. Zolang er geen onherroepelijke veroordeling is...

Kerk
Nieuws

Kerken en monumenten kleuren rood voor vervolgde christenen

Van de Notre-Dame in Parijs tot kerken in Londen, Madrid en Rotterdam: op talloze plekken in Europa kleurden woensdagavond gebouwen rood. Met de actie RedWednesday vroeg de katholieke hulporganisatie Kerk in Nood aandacht voor christenen die om hun...

Zembla
Nieuws

Wiskundedocent mag geen les meer geven na kooigevechten met neonazi's op eigen erf

Een wiskundedocent van scholengemeenschap Stad & Esch in Meppel mag per direct geen les meer geven. De school nam het besluit nadat onderzoeksprogramma Zembla beelden naar buiten bracht van kooigevechten met neonazi's op zijn erf in Zuidwolde. Bij de...

Jonker
Nieuws

PRO-jongere weet verschil niet tussen kernwapens en kerncentrales

Een demonstratie tegen kerncentrales in Groningen heeft een opmerkelijk filmpje opgeleverd. Een bestuurder van de landelijke PRO-jongerentak, Tim Jonker (23), kreeg vragen over een protestbord met het woord 'kernkop', terwijl de demonstratie juist...

IS
Nieuws

Iraanse vluchteling dreigt met aanslag op kleuterschool: OM eist celstraf

Een 41-jarige Iraanse vluchteling uit Ouderkerk aan den IJssel heeft gedreigd een kleuterschool aan te vallen en een kind te vermoorden. Hij stuurde ook een vlag van terreurorganisatie Islamitische Staat (IS) naar de gemeente Krimpenerwaard. Woensdag...

Leesmeeropinie
Leesmeerinterviews

Meerartikelen

Koran
Nieuws

Nederlandse halalbank Sifr in financiële problemen: miljoen van investeerders op

De Nederlandse islamitische financiële dienstverlener Sifr zit in grote problemen. Het bedrijf wilde moslims laten bankieren zonder rente en werkte aan een halalhypotheek. Maar de samenwerking met een buitenlandse betaalpartner is beëindigd en...

D66
Nieuws

Sten (18) dient klacht in na like van D66-wethouder bij doodswens

De 18-jarige Sten Jansen uit Angeren heeft een officiële klacht ingediend tegen D66-wethouder Léon Dekkers van Lingewaard. Dekkers gaf op Facebook een like aan een reactie waarin Jansen de dood werd gewenst. Dekkers noemt het een ongeluk en...

Hilversum
Nieuws

Pro en FVD grootste winnaars verkiezingen nieuwe gemeente Hilversum-Wijdemeren

Pro is de grootste partij in de nieuwe gemeente Hilversum. Bij de herindelingsverkiezingen van woensdag haalde de fusiepartij van GroenLinks en PvdA volgens de voorlopige uitslag 7 van de 37 zetels. Forum voor Democratie, die voor het eerst meedeed...

Europees Parlement
Nieuws

Brussel versoepelt stikstofregels voor energietransitie, niet voor woningbouw

Brussel maakt een uitzondering op de stikstofregels voor projecten die nodig zijn voor de energietransitie, maar woningbouw en andere bedrijfsprojecten krijgen die ruimte niet. Door een voorlopig akkoord tussen het Europees Parlement en de...

Utrecht Overvecht
Nieuws

Syrische asielzoeker steekt Marleen (25) zonder aanleiding neer: OM eist vier jaar cel en tbs

Een 19-jarige Syriër die vorig jaar een jonge vrouw bij station Utrecht Overvecht neerstak, moet volgens het Openbaar Ministerie vier jaar de cel in en daarna verplicht worden behandeld in een tbs-kliniek. Yousef A. stak de destijds 25-jarige Marleen...

Sikkema
Nieuws

PRO-burgemeester benoemd in gemeente waar GroenLinks 2,1% van de stemmen kreeg

Nissewaard krijgt naar verwachting een burgemeester van Progressief Nederland (PRO), terwijl haar oude partij GroenLinks bij de gemeenteraadsverkiezingen nauwelijks stemmen trok. Met 631 stemmen, goed voor 2,1 procent, eindigde GroenLinks in maart...

Destinus
Nieuws

Nederlandse wapenfabrikant jaagt op Russische drones: 'Je rommelt jezelf oorlog in'

Medewerkers van de Nederlandse wapenfabrikant Destinus hebben in Oekraïne zelf deelgenomen aan de strijd tegen Russische drones. Ook hielpen zij Oekraïense militairen bij het lanceren van aanvalsdrones richting Rusland. Dat blijkt uit onderzoek van...

Sinterklaas
Nieuws

Linkse partijen woedend na komst zwarte pieten bij intocht: 'Walgelijk'

Tijdens de Sinterklaasintocht op Scheveningen liepen zaterdag onverwacht zwarte pieten mee, terwijl de officiële stoet alleen uit roetveegpieten bestond. Hun aanwezigheid leidde tot verontwaardiging bij linkse politieke partijen, die willen weten...

Ulysse Ellian
Nieuws

VVD komt met remigratieplan: Syriërs krijgen 10.000 euro om terug te keren

De VVD wil remigratie van Syriërs stimuleren door hen 10.000 euro te bieden als zij vrijwillig terugkeren naar hun eigen land. Het voorstel is bedoeld voor ongeveer 71.000 Syriërs met een tijdelijke verblijfsvergunning in Nederland. De partij wil het...

Leerdam
Onderzoek

Slavernijmuseum dreigt bodemloze geldput te worden: miljoenen tekort nog vóór eerste bezoeker

Het Nationaal Slavernijmuseum bestaat nog alleen op papier, maar heeft al bijna 100 miljoen euro aan overheidsgeld toegezegd gekregen. Het is niet genoeg. De bouw kost 22,3 miljoen euro meer dan begroot, de inrichting is niet betaald en na de opening...

FVD
Achtergronden

FVD royeert twee leden na onthulling over neonazistische kooigevechten; ook FVD-raadslid verzocht op te stappen

Forum voor Democratie heeft twee leden uit de partij gezet. Uit onderzoek van Zembla bleek dat ze aanwezig waren bij vechtwedstrijden van een extremistisch netwerk. Ook FVD-gemeenteraadslid Ramon van Asch uit ‘s-Hertogenbosch was aanwezig bij zo'n...

Maurice de Hond
Nieuws

Openbaar Ministerie eist twee maanden cel tegen Maurice de Hond

Het Openbaar Ministerie heeft woensdag twee maanden cel geëist tegen opiniepeiler Maurice de Hond. Volgens justitie heeft de 79-jarige zich schuldig gemaakt aan smaad en smaadschrift in de Deventer moordzaak. De zaak gaat over uitlatingen die De Hond...