Op dit moment zitten er in Duitsland 59.877 mensen vast, waaronder verdachten in voorlopige hechtenis. Van hen hebben 26.710 geen Duits paspoort. Dat is 45 procent. Ter vergelijking: het aandeel buitenlanders in de totale bevolking ligt rond de 17 procent.

Volgens het Duitse Statistische Bundesamt steeg het aandeel buitenlandse veroordeelden – dus exclusief voorlopige hechtenis – tussen 2017 en 2024 van 30 naar 37 procent. In sommige deelstaten, zoals Berlijn, zijn buitenlanders zelfs in de meerderheid in de cel.

Criminoloog Axel Dessecker (Universiteit Göttingen) legt uit waarom: „Jonge mannen begaan eerder strafbare feiten dan oudere.” En juist die groep is oververtegenwoordigd onder asielzoekers en migranten.

Ook Frank Neubacher (Universiteit Keulen) wijst op structurele oorzaken: „Niet-Duitsers hebben vaker te maken met omstandigheden die als criminogeen gelden, zoals armoede, lage opleiding of slechte huisvesting. Daarom is een hogere criminaliteitsbelasting niet verrassend. 

Herkomst verschilt per regio
Wie precies in de cel belandt, verschilt per deelstaat. In westelijke staten zoals Rijnland-Palts en Saarland vormen Syriërs de grootste groep buitenlandse gevangenen. In oostelijke grensstaten zoals Brandenburg en Saksen voeren Polen de lijst aan. In Hamburg en Noordrijn-Westfalen zijn dat Turken. En in Hessen vallen vooral Noord-Afrikaanse daders op: 197 Marokkanen en 169 Algerijnen zitten daar vast. Dat komt volgens lokale bronnen door de dominante rol van deze groepen in de drugshandel rond Frankfurt.

“Vrouwen worden niet gerespecteerd”
De toestroom van buitenlandse gedetineerden zorgt ook voor spanningen op de werkvloer. René Müller (58), woordvoerder van de gevangenisvakbond, zegt tegenover Bild: "Veel gedetineerden uit Arabische landen gehoorzamen vrouwelijke medewerkers niet, of reageren zelfs agressief. Het zit niet in hun cultuur om zich door een vrouw iets te laten zeggen."

Ook de taal is een probleem. Veel gedetineerden spreken nauwelijks Duits. Daardoor wordt resocialisatie steeds moeilijker.

Minister van Justitie Marion Gentges (CDU) uit Baden-Württemberg bevestigt de zorgen tegenover Bild: "De stijgende instroom uit Noord-Afrika zorgt voor problemen, zoals taalbarrières en psychische stoornissen." Om te helpen worden tegenwoordig videodolken ingezet die binnen enkele minuten beschikbaar zijn. 

Opvallend: mensen met zowel de Duitse als een buitenlandse nationaliteit worden in de statistieken als Duitsers geteld. Als zij als buitenlander zouden meetellen, zou het aandeel buitenlandse gevangenen in Berlijn van 56 naar 60 procent stijgen. In Noordrijn-Westfalen zou dat betekenen: van 41 naar 48 procent. Cijfers over gedetineerden met migratieachtergrond maar alleen een Duits paspoort, ontbreken.

Straf kost miljoenen per dag
De kosten van het gevangenissysteem lopen intussen flink op. Elke gedetineerde kost volgens het ministerie in Baden-Württemberg dagelijks 154,66 euro aan personeel, meldt Bild. Daarbovenop komen nog eens 5,21 euro aan materiële voorzieningen (zoals bed en verwarming) en 19,76 euro aan bouwkosten. Totale kosten per gevangene: 179,63 euro per dag. Omgerekend kost het gevangeniswezen de Duitse belastingbetaler zo’n 10,8 miljoen euro per dag.