De noodkreet komt deze week uit Tilburg. De gemeente stuurde een brandbrief naar het ministerie van Asiel en Migratie, die NRC in handen kreeg. In de brief beschrijft het stadsbestuur hoe de situatie “onhoudbaar” is geworden.

Sinds vorige week krijgen gemeenten in hoog tempo gezinnen toegewezen die via nareis naar Nederland mogen komen. Dat zijn vaak grote families, die worden herenigd met een gezinslid dat eerder als asielzoeker een verblijfsstatus kreeg.

Maar de lokale opvang raakt overbelast. “We hebben de capaciteit niet en kunnen de veiligheid niet waarborgen,” schrijft de gemeente.

Vijftien mensen in één huis
In Tilburg kreeg de gemeente vorige week te horen dat er binnen enkele dagen een Syrisch gezin van vijftien personen moest worden opgevangen. De woning die beschikbaar was, had twee slaapkamers.

Dat leidde tot gevaarlijke overbewoning. “Een duivels dilemma,” aldus het gemeentebestuur. “Wij zijn verantwoordelijk voor de veiligheid van onze inwoners én moeten voorkomen dat mensen op straat belanden.”

De brandbrief beschrijft ook dat sommige huizen al eerder tijdelijk werden vrijgemaakt voor asielopvang. Nu die opnieuw volstromen, lopen andere inwoners vertraging op bij woningtoewijzing.

Gemeenten niet voorbereid
Volgens betrokken bestuurders is de operatie overhaast. Gemeenten zouden pas op het laatste moment zijn geïnformeerd door het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA). Daardoor was er geen tijd om geschikte woningen of begeleiding te regelen.

“Er wordt van ons verwacht dat we binnen dagen plaats maken voor grote gezinnen, zonder overleg of voorbereiding,” aldus een ambtenaar die anoniem met Omroep Brabant sprak. “De druk is enorm.”

Druk vanuit Den Haag
De plotselinge actie komt van demissionair minister Mona Keijzer, verantwoordelijk voor Asiel en Migratie. Zij wil snel ruimte vrijmaken in de asielzoekerscentra (azc’s), die overvol zijn geraakt. Door nareizende familieleden versneld te huisvesten bij gemeenten, komen er bedden vrij voor nieuwe asielzoekers.

Voor gemeenten voelt dat als een bevel van bovenaf. “Het is een mes op de keel,” zegt een gemeenteraadslid uit Brabant. “Of we doen het, of het COA stuurt de gezinnen gewoon door.” De maatregel moet tijdelijk zijn, maar veel lokale bestuurders vrezen dat het probleem structureel wordt.

Onrust en woede
In verschillende steden, waaronder Tilburg, Breda en Nijmegen, groeit de onvrede. Bewoners klagen over overvolle huizen en verminderde leefbaarheid. Een raadslid noemt het “onverantwoord beleid dat tot onveiligheid leidt”.

Ook onder burgers groeit het gevoel dat de overheid de controle kwijt is. Op sociale media klinkt verontwaardiging: hoe kan één statushouder vijftien familieleden laten overkomen, terwijl gemeenten niet eens genoeg woningen hebben voor hun eigen inwoners?

“Duivels dilemma”
Tilburg noemt het in haar brief letterlijk “een duivels dilemma”. De stad zegt klem te zitten tussen twee verantwoordelijkheden: veiligheid handhaven en opvang bieden. “We willen niemand op straat zetten, maar we kunnen ook niet toestaan dat gezinnen in brandgevaarlijke situaties wonen.”

Gemeenten vragen het kabinet om de instroom beter te spreiden en meer tijd te geven voor voorbereiding. Voorlopig lijkt Den Haag daar niet op in te gaan. De praktijk blijft dus hetzelfde: één statushouder kan tot vijftien nareizigers naar binnen helpen, en de gemeenten moeten het maar oplossen.