In het nieuwe jaarverslag schrijft de Rekenkamer dat de gemeenschappelijke EU-schuld inmiddels is opgelopen tot bijna 600 miljard euro – een record. Die schuld komt grotendeels voort uit het coronaherstelfonds van 700 miljard, dat bedoeld was om de economieën van lidstaten na de pandemie te herstellen.

Volgens Blok is het zorgelijk dat er geen plan ligt voor terugbetaling. “Bij het aangaan van de schulden is afgesproken dat de Europese Commissie met voorstellen komt over de aflossing. Dat hebben ze gedaan, maar de lidstaten bereiken geen overeenstemming,” vertelt hij tegenover De Telegraaf.

Vanaf 2027 moeten de eerste aflossingen beginnen. Maar voorstellen om het geld terug te verdienen via een nieuwe EU-belasting voor bedrijven werden direct van tafel geveegd.

Renteprobleem groeit
Wat de zorgen nog groter maakt: de EU heeft zich flink verslikt in de rentelasten. Toen het coronafonds werd opgezet, rekende Brussel met een rente van bijna nul procent. Inmiddels liggen de rentes fors hoger. “Dit is zorgelijk,” zegt Blok bij De Telegraaf. “Als je in de toekomst schulden wilt aangaan, wees dan reëel over de rentelasten en maak duidelijk hoe het afgelost moet worden.”

De hogere rente zorgt al jaren voor spanningen tussen de lidstaten. Nederland verloor onlangs de strijd om de rentekosten via de EU-begroting te betalen. Uit de Prinsjesdagstukken blijkt dat Nederland miljoenen extra moet overmaken naar Brussel om de rentefactuur te dekken.

Coronafonds blijft zorgenkind
Het coronaherstelfonds, bedoeld als tijdelijke crisismaatregel, blijkt ook vier jaar later nog niet goed te werken. Slechts 55 procent van het geld is tot nu toe uitgekeerd. Lidstaten hebben nog tot augustus 2026 om hun afgesproken hervormingen af te ronden. Blok verwacht dat het fonds opnieuw politiek explosief wordt. “Er zal druk ontstaan om het fonds te verlengen of om anders te kijken naar de criteria.”

Ondertussen waarschuwt de Rekenkamer dat de kwaliteit van de uitgaven te wensen overlaat. Vorig jaar bleek 3,6 procent van de betalingen niet volgens de regels te zijn besteed – iets beter dan de 5,6 procent van een jaar eerder, maar nog steeds veel te hoog.

Misbruik en fouten bij subsidies
De Rekenkamer onderzocht dit jaar ook Nederlandse projecten. Een brancheorganisatie die Europese subsidies ontving voor arbo-trainingen kon niet aantonen hoe het geld was besteed. Ook maakte een Nederlandse onderzoeksinstelling een fout bij de aankoop van een apparaat van 25.000 euro.

Maar de grootste misstap kwam uit Griekenland. Daar bleek een ondernemer zijn villa met zwembad te hebben betaald met geld dat bedoeld was voor kleine bedrijven. De Rekenkamer spreekt van “ernstig misbruik” en kan zulke zaken doorverwijzen naar het Europees Openbaar Ministerie of de fraudedienst OLAF.

De waarschuwing van de Rekenkamer is duidelijk: Europa leeft op krediet, zonder plan om de rekening te voldoen. Terwijl de schulden stijgen en de rente oploopt, groeit de vrees dat Brussel opnieuw naar de lidstaten zal kijken voor extra geld. Of zoals Blok het samenvat: “Wij maken ons daar zorgen over.”