Sinds juni worden de meeste asielaanvragen van Syriërs in Nederland afgewezen. Volgens de regering is het land voor de meeste vluchtelingen weer veilig genoeg. Alleen mensen die tot kwetsbare minderheden behoren – zoals lhbti’ers of alawieten – komen nog in aanmerking voor bescherming.

Toch waarschuwt De Vries dat de situatie niet voor iedereen gelijk is. “Ik hoor hier verschillende geluiden over. Ik heb ook gesproken met minderheden, die niet veilig zijn. Dat is wel een zorg voor de toekomst,” zegt ze.

Meer geld voor vrijwillige terugkeer
Nederland wil terugkeer aantrekkelijker maken door de financiële ondersteuning flink te verhogen. Volwassenen die vrijwillig terugkeren naar Syrië krijgen 5000 euro, kinderen 2500 euro. Ook de vlucht zelf wordt betaald.

De Vries sprak in Damascus met de Syrische minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Hind Aboud Kabawat. Zij is de enige vrouwelijke minister in de regering van president Al-Sharaa en stond ooit bekend als fel tegenstander van het Assad-regime. Kabawat benadrukt dat haar land de hulp van terugkerende Syriërs hard nodig heeft. “Ze vinden het belangrijk dat mensen terugkomen om mee te helpen aan de wederopbouw van het land,” aldus De Vries.

Kabawat zegt daarover: “Syrië heeft alle vluchtelingen die terugkeren nodig, maar het moet hun eigen beslissing zijn.”

‘Gedwongen terugkeer veroorzaakt crisis’
Het kabinet wil op termijn ook afspraken maken over de gedwongen terugkeer van Syriërs die geen recht meer hebben op verblijf in Nederland, vooral van criminelen of overlastgevers. Maar daar is Syrië nog niet klaar voor, zegt Kabawat.

“Natuurlijk willen we dat alle vluchtelingen terugkeren,” zegt ze tegen de NOS. “Maar ik kan hen niet vragen om hierheen te komen als er nog verwoeste steden zijn en we geen banen en scholen hebben.” Volgens haar zou gedwongen terugkeer juist nieuwe problemen veroorzaken. “We zijn er niet klaar voor. De internationale gemeenschap moet begrijpen dat we ons moeten voorbereiden.”

De Syrische minister noemt Nederland een voorbeeld op het gebied van internationaal recht. “Ik ben er zeker van dat de vluchtelingen uit Nederland van toegevoegde waarde zijn met hun kennis en nieuwe opleiding. Syrië heeft hen nodig, maar het moet hun eigen beslissing zijn.”

Voorzichtig optimisme, veel onzekerheid
Volgens NOS-correspondent Daisy Mohr, die vanuit Damascus verslag deed, blijft vrijwillige terugkeer een persoonlijke keuze. “Wel of niet terugkeren is een heel persoonlijke beslissing en hangt af van zoveel factoren,” zegt ze. “Staat je huis er nog? Kan je een baan vinden? Kunnen de kinderen naar school en is het veilig genoeg in de omgeving waar je vandaan komt? Het land is nog volop in transitie en daarom is alles nog zeer onvoorspelbaar.”

Over gedwongen terugkeer hoorde Mohr in Syrië “geen enthousiaste geluiden”. Ook praktisch zijn er obstakels: Nederland heeft sinds 2012 geen ambassade in Damascus, waardoor elke terugkeer afhankelijk is van Syrische medewerking.

Weinig animo, wel toenemende druk
Tot nu toe keerden dit jaar zo’n 800 Syriërs vrijwillig terug. In september organiseerde Nederland voor het eerst een chartervlucht, waarmee terugkeerders naar Damascus werden gevlogen. Zij ontvingen toen nog lagere bedragen: 2800 euro per volwassene en 1650 euro per kind.

De nieuwe, hogere premie moet meer vluchtelingen over de streep trekken. Maar of dat lukt, is onzeker. Veel Syriërs twijfelen of het land veilig genoeg is en of er werk, onderwijs en huisvesting te vinden zijn.