Die wet moest het asielbeleid aanscherpen. In het pakket zaten meerdere maatregelen. Vooral de strafbaarstelling van illegaliteit lag politiek gevoelig. Alle D66-senatoren stemden tegen de wet en tegen de aangepaste strafbaarstelling van illegaliteit. Daardoor kwam die aanpassing één stem tekort.

Vrijdag bespreekt de ministerraad als eerste het uitbreiden van de ongewenstverklaring. Die maatregel moet het makkelijker maken om vreemdelingen sneller ongewenst te verklaren. Het gaat bijvoorbeeld om mensen die Nederland moeten verlaten omdat zij een misdrijf hebben gepleegd. Ook ernstige overlast kan daarbij een rol spelen.

Snellere route voor ongewenstverklaring
Het kabinet kiest bij deze maatregel voor een snellere juridische route. De bestaande wetgeving wordt aangepast via een zogeheten Nota van Wijziging. Daarmee kan een lopend wetsvoorstel inhoudelijk worden aangepast. Er hoeft dan geen volledig nieuw wetsvoorstel te komen.

Bij grotere wijzigingen moet zo’n aanpassing eerst door de ministerraad. Dat gebeurt vrijdag. Als iemand ongewenst wordt verklaard, kan verblijf in Nederland strafbaar worden. Het kabinet wil die mogelijkheid vaker en sneller gebruiken.

De maatregel komt voort uit de verworpen asielnoodmaatregelenwet. Het doel is om overlast tegen te gaan. Ook moet de ongewenstverklaring helpen om terugkeer te bevorderen. Het kabinet wil dus niet wachten tot alle oude onderdelen opnieuw zijn uitgewerkt.

Dwangsommen en terugkeerfrustreerders volgen later
Andere onderdelen uit de afgewezen asielwet komen later aan bod. Voor het afschaffen van rechterlijke dwangsommen voor de IND ligt inmiddels een amendement van SGP en JA21. Dat amendement hoort bij de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring. Dwangsommen kunnen nu worden opgelegd als de overheid te laat beslist over een asielaanvraag.

Vorig jaar kostten zulke dwangsommen de IND 79 miljoen euro. Het kabinet wil daarvan af. Minister Van den Brink werkt mee aan het vinden van een meerderheid voor dit voorstel. Daarmee probeert het kabinet ook dit onderdeel van het eerdere asielpakket te redden.

De gevoeligste maatregel volgt pas later. Dat gaat om het strafbaar stellen van zogenoemde ‘terugkeerfrustreerders’. Daarmee worden uitgeprocedeerde asielzoekers bedoeld die actief tegenwerken dat zij Nederland verlaten.

Coalitie nog verdeeld over strafbaarstelling
Die maatregel raakt aan de bredere discussie over strafbaarstelling van illegaliteit. Binnen de coalitie bestaat daar nog geen duidelijke overeenstemming over. Voor D66 ligt dit principieel gevoelig. De partij heeft moeite met het strafbaar stellen van mensen zonder verblijfsrecht.

VVD en CDA willen juist steviger kunnen optreden tegen mensen die hun vertrek frustreren. Volgens betrokkenen is voor deze maatregel een apart wetstraject nodig. Ook is de coalitie het nog niet eens over de inhoudelijke koers. Daarmee blijft juist het meest besproken onderdeel van de gesneuvelde asielwet voorlopig liggen.

Critici wijzen erop dat deze maatregelen uiteindelijk weinig veranderen aan de instroom zelf. De plannen gaan vooral over terugkeer, overlast en procedures rond mensen die al in Nederland zijn. Daarmee blijft de bredere impact van massamigratie volgens hen grotendeels buiten beeld. Ook de Spreidingswet blijft voorlopig bestaan, waardoor gemeenten nog steeds verplicht worden om asielzoekers op te nemen.