Dat zegt Pieter Duisenberg, president van de Algemene Rekenkamer, in Nieuwsuur. Volgens hem hebben de minister van Asiel en Migratie en de IND besloten om capaciteit vrij te maken voor mensen die via het nieuwe Europese systeem binnenkomen. Daardoor schuiven bestaande aanvragen verder naar achteren.

Nieuws: het Europese migratiepact kan de problemen wel eens groter gaan maken, zegt de president van de Rekenkamer in #Nieuwsuur. De wachtlijsten worden namelijk langer waardoor de AZC's langer vol blijven. pic.twitter.com/WkWppFgS3z

— Jeroen Wollaars (@wol) May 20, 2026

“De minister en de IND hebben besloten om prioriteit te geven aan mensen die via het EU-migratiepact binnenkomen”, aldus Duisenberg. Hij waarschuwt dat sommige asielzoekers daardoor vijf jaar, of zelfs tien jaar, op een besluit kunnen wachten.

Meer dan 50.000 mensen wachten al
De IND kampt nu al met grote achterstanden. Meer dan 50.000 asielzoekers wachten op antwoord op de vraag of zij in Nederland mogen blijven. Voor hen betekent dat lange onzekerheid. Voor de opvang betekent het volle azc’s. En voor gemeenten betekent het blijvende druk op nieuwe opvangplekken.

De gemiddelde wachttijd is nu 67 weken voor asielzoekers die niet uit een veilig land komen en niet eerder in een ander Europees land asiel hebben aangevraagd. De wettelijke termijn is veel korter. Volgens de regels moet de IND binnen zes maanden een besluit nemen.

Die termijn wordt in veel gevallen niet gehaald. De Rekenkamer stelt vast dat de achterstanden de afgelopen jaren fors zijn opgelopen. Daarmee is de asielketen al overbelast vóórdat het nieuwe Europese pact ingaat.

Nieuwe aanvragen eerst
Het EU-migratiepact gaat op 12 juni 2026 in. De bedoeling is dat migranten sneller worden gescreend. Ook moet sneller duidelijk worden of iemand recht heeft op verblijf. Wie geen recht heeft op bescherming in de EU, moet sneller terug naar het land van herkomst of naar een ander veilig land.

Veel politici presenteren het pact als een manier om meer controle te krijgen over migratie. Toch ziet de Rekenkamer een groot praktisch probleem. De IND moet straks nieuwe aanvragen onder het pact snel behandelen. Daarvoor is capaciteit nodig. Die capaciteit kan niet tegelijk worden gebruikt voor oude dossiers.

Het gevolg is dat de bestaande wachtlijst verder oploopt. Juist mensen die al maanden of jaren in de procedure zitten, kunnen daardoor nog langer moeten wachten.

Kamer niet goed geïnformeerd
De Rekenkamer is ook kritisch op de minister van Asiel en Migratie. Volgens de controle-instantie is de Tweede Kamer niet goed geïnformeerd over de gevolgen van deze keuze.

De minister had volgens de Rekenkamer duidelijker moeten uitleggen wat het betekent als nieuwe aanvragen prioriteit krijgen boven bestaande aanvragen. Het gaat immers om een politieke en bestuurlijke keuze met grote gevolgen.

Wie voorrang geeft aan de ene groep, laat een andere groep langer wachten. Dat raakt niet alleen de IND, maar de hele asielketen. Asielzoekers blijven langer in de opvang. Azc’s blijven vol. Gemeenten krijgen meer druk om extra locaties te openen. En de maatschappelijke spanning rond opvanglocaties neemt verder toe.

Verantwoordingsdag: harde kritiek op uitvoering
De kritiek kwam naar buiten op Verantwoordingsdag. Op die dag beoordeelt de Algemene Rekenkamer ieder jaar hoe ministeries hun werk hebben gedaan. In Den Haag wordt die dag ook wel “Gehaktdag” genoemd.

Voor het ministerie van Asiel en Migratie is het oordeel pijnlijk. De Rekenkamer ziet niet alleen vertraging, maar ook gebrekkige informatie richting de Kamer. Daarmee wordt het lastig voor volksvertegenwoordigers om de keuzes van het kabinet goed te controleren.

Het probleem is dus niet alleen dat de wachttijden oplopen. Het probleem is ook dat de politiek daar niet volledig en tijdig over is geïnformeerd.

Spreidingswet lost procedure niet op
Het COA hoopt dat de spreidingswet helpt om de problemen in de opvang beter te verdelen. Door asielzoekers over meer gemeenten te spreiden, moet de druk op plekken als Ter Apel en Budel afnemen.

Duisenberg is daar sceptisch over. Volgens hem is het “een beetje irreëel” om te denken dat de spreidingswet de asielproblemen oplost zolang de rest van de keten vastzit. “De hele keten zit aan alle kanten vast, en de wachttijden zijn daar onderdeel van. En de asielzoekers die wachten zitten binnen de azc’s.”

Daarmee raakt hij de kern. De spreidingswet gaat over opvangplekken. Niet over snellere besluiten. Zolang de IND de achterstanden niet wegwerkt, blijven mensen langdurig in azc’s zitten. Dan verplaatst de overheid het probleem vooral over het land, zonder de oorzaak weg te nemen.