De UPA was een Oekraïense nationalistische guerrillabeweging. In Oekraïne worden leden van die beweging door veel mensen gezien als vrijheidsstrijders. In Polen is de herinnering heel anders. Daar staat de UPA vooral bekend door het bloedige geweld tegen Poolse burgers tijdens en na de Tweede Wereldoorlog.

Hoogste Poolse onderscheiding onder druk
De Poolse president Karol Nawrocki wil dat Zelensky de Orde van de Witte Adelaar kwijtraakt. Dat is de hoogste staatsonderscheiding van Polen. Zelensky kreeg die onderscheiding in 2023 van oud-president Andrzej Duda, als erkenning voor het Oekraïense verzet tegen de Russische invasie.

Zelensky gaf de Oekraïense eenheid vorige week de omstreden naam. Volgens hem was dat bedoeld om historische tradities van de Oekraïense strijdkrachten te herstellen. Ook wilde hij de inzet van de eenheid erkennen bij de verdediging van de onafhankelijkheid en territoriale integriteit van Oekraïne.

De kwestie wordt op 8 juni besproken door het kapittel van de Orde van de Witte Adelaar. Als Nawrocki zijn verzoek officieel doorzet, is ook de handtekening van premier Donald Tusk nodig. Daardoor kan de kwestie uitgroeien tot een groter politiek conflict in Warschau.

Tusk noemt beide besluiten zorgelijk
Tusk liet zich kritisch uit over zowel Zelensky als Nawrocki. ‘Het voorstel van president Nawrocki om president Zelensky de Orde van de Witte Adelaar af te nemen, is net zo zorgelijk als [Zelensky’s] oorspronkelijke besluit.’

Die uitspraak leidde tot kritiek vanuit het presidentiële kamp. Marcin Przydacz, hoofd van het Bureau voor Internationaal Beleid van het presidentiële kantoor, vindt dat Tusk niet de Poolse president moet aanvallen. Volgens hem moet Tusk naast de Poolse slachtoffers van Wolhynië staan.

Przydacz zei bij Polsat News: ‘Ik ben verrast, omdat de meeste Polen werkelijk verontwaardigd zijn over wat Zelensky doet.’ Ook zei hij: ‘Premier Donald Tusk rechtvaardigt het en begint zijn eigen president aan te vallen.’

Kritiek ook binnen kamp-Tusk
Ook binnen de regeringscoalitie van Tusk is kritiek op Zelensky’s besluit. Tomasz Siemoniak, de minister die de Poolse inlichtingendiensten coördineert, noemde het besluit een ‘fatale fout’. Volgens hem kan het de relatie tussen Polen en Oekraïne beschadigen.

Siemoniak zei bij TVN24: ‘Het feit dat de UPA, een criminele organisatie die verantwoordelijk is voor het vermoorden van Polen in Wolhynië, op welke manier dan ook wordt geëerd, is absoluut verschrikkelijk.’

Toch steunt Siemoniak het voorstel van Nawrocki nog niet. Volgens hem blijft het Poolse belang dat Oekraïne Rusland blijft bestrijden. ‘Het belang van Polen is een Oekraïne dat tegen Rusland vecht en Europa tegen Rusland verdedigt.’

Volgens Siemoniak is er nog ruimte voor herstel. In aanloop naar de herdenking van de massamoorden in Wolhynië zouden Zelensky of de Oekraïense regering gebaren kunnen maken. Daarmee kan volgens hem de schade door het besluit mogelijk worden beperkt.