De onrust ontstond nadat in de media de eerste contouren van het nieuwe stikstofbeleid verschenen. Minister Van Essen komt op 26 juni met een Kamerbrief. Toch is volgens Agractie nu al duidelijk welke richting het kabinet op wil. De landbouw lijkt opnieuw de sector te worden waar de grootste rekening wordt neergelegd.

Volgens Agractie wordt er gesproken over forse zones rond natuurgebieden. In die zones zouden boeren te maken krijgen met zware emissiereducties. Het zou onder meer gaan om gebieden rond de Veluwe, De Peel, het Groene Hart, Noordwest-Overijssel en het Hart van het Noorden.

“Boeren worden opgeofferd”
Agractie noemt de uitgelekte plannen zeer zorgwekkend. De organisatie vindt dat de minister opnieuw vooral naar boeren kijkt, terwijl het stikstofprobleem volgens haar veel breder is. Ook is volgens Agractie onzeker of deze koers juridisch standhoudt en daadwerkelijk vergunningruimte oplevert. “Wat hier naar buiten komt, laat zien dat de minister de aanval opent op de Nederlandse landbouw; boeren worden opgeofferd zonder resultaat.”

De toon van de boerenorganisatie is fel. Als de plannen echt beleid worden, is volgens Agractie sprake van een bewuste confrontatie met boeren. “Als deze plannen daadwerkelijk beleid worden, is de minister op “oorlogspad”. Dat kunnen en mogen we niet accepteren.”

Zones rond natuurgebieden
Vooral de mogelijke zonering rond Natura 2000-gebieden zorgt voor grote zorgen. In landbouwmedia wordt gesproken over zones van 1 tot 2 kilometer rond kwetsbare natuur. Ook wordt in het stikstofdebat gesproken over kleinere bufferzones van 250 tot 500 meter. Hoe breed de zones uiteindelijk worden, is nog onduidelijk.

Volgens Agractie kan een brede zonering grote gevolgen hebben. Boerenbedrijven rondom natuurgebieden zouden dan amper nog toekomst hebben. “Boeren in een zone van 1 tot 2 kilometer rondom Natura 2000-gebieden zijn feitelijk ten dode opgeschreven. Het gaat om totaal circa 250.000 hectare landbouwgrond.”

De organisatie hoort dat in de wandelgangen wordt gesproken over reducties van 60 tot 80 procent. Dat zou voor veel bedrijven niet meer gaan om bijsturen, maar om stoppen of sterk krimpen. “Reducties van 60 tot 80 procent klinken in de wandelgangen. Dit is geen bijsturing meer, dit is grootschalige sanering.”

Veluwe als voorbeeld
Ook in Food & Agri Business wordt gewezen op plannen voor forse zonering. Volgens het blad neemt het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur een stikstofrapport van het RIVM serieus. Daarin wordt gekeken naar een brede aanpak rond Natura 2000-gebieden.

De Veluwe geldt daarbij als belangrijk voorbeeld. In opdracht van onder meer het ministerie van LVVN en de provincie Gelderland wordt gewerkt aan een plan voor een zeer forse emissiereductie in het gebied tussen IJssel, Rijn, Utrechtse Heuvelrug en Randmeren. Daarbij zou het gaan om een reductie van ongeveer 60 procent.

Volgens Agractie roept dat grote vragen op. Als dit de route wordt, kan vergelijkbaar beleid volgen in andere prioritaire gebieden. De vraag is dan hoeveel bedrijven nog kunnen doorgaan, en onder welke voorwaarden.

“Gedwongen krimp”
Agractie stelt dat boeren doelen opgelegd krijgen die in de praktijk niet haalbaar zijn. Als bedrijven die doelen niet halen, dreigen zij volgens de organisatie rechten kwijt te raken. Daarmee zou het kabinet boeren stap voor stap in de richting van krimp duwen.

“Boeren krijgen doelen opgelegd die in de praktijk niet haalbaar zijn, met deze doelen is geen financieel gezonde bedrijfsvoering mogelijk. Wie die doelen niet haalt, raakt rechten kwijt. Dat is gedwongen krimp!”

Ook plannen rond grondgebondenheid zorgen voor onzekerheid. Daarmee kan opnieuw een nieuwe norm worden ingevoerd waarvan de gevolgen voor individuele bedrijven nog niet duidelijk zijn. Volgens Agractie betekent dit dat de sector opnieuw met extra regels wordt vastgedraaid.

“Boeren verdienen perspectief, geen beleid dat hen stap voor stap klemzet en bedrijven kapot maakt.”

Twijfel over vergunningen
De kern van de kritiek is niet alleen dat boeren hard geraakt worden. Agractie twijfelt ook of het beleid doet wat het belooft. Volgens de organisatie blijft het kabinet vasthouden aan AERIUS-berekeningen en aan het idee dat stikstofdepositie direct bepalend is voor natuurkwaliteit. “Dat narratief blijft overeind, terwijl het juist de kern van het probleem is.”

Volgens Agractie leidt minder vee niet automatisch tot meer vergunningruimte. Daarmee blijft het risico bestaan dat boeren fors moeten inleveren, terwijl de vergunningverlening alsnog niet op gang komt. “Vergunningverlening blijft een luchtkasteel. Minder vee betekent niet automatisch meer vergunningen.”

Ook stelt Agractie dat het beleid te veel leunt op een modellenwerkelijkheid. Volgens de organisatie wordt er onvoldoende gekeken naar actuele natuurmetingen, betere natuurdoelanalyses en goed onderbouwde beheerplannen per gebied.

Alternatieve aanpak
Agractie pleit voor een fundamenteel andere koers. De organisatie wil onder meer werken met significantiestroken van 250 meter rond stikstofgevoelige habitats. Buiten die zones zou geen natuurvergunning meer nodig moeten zijn.

Ook noemt Agractie een drempelwaarde naar Duits voorbeeld als alternatief. Verder wil de organisatie dat de kritische depositiewaarde uit de wet verdwijnt en dat Nederland teruggaat naar Europese kaders. Daarnaast pleit zij voor nieuwe natuurdoelanalyses en nieuwe beheerplannen per gebied.

Volgens Agractie moet de nadruk liggen op echt natuurherstel, niet op rekenmodellen alleen. Maatregelen buiten natuurgebieden moeten volgens de organisatie bovendien sociaal-economisch worden getoetst. “Alleen door het stikstofbeleid fundamenteel te herzien, kan Nederland van het slot en komt er weer perspectief voor de sector.”

Meer dan boeren alleen
Volgens Agractie raken de plannen niet alleen boerenbedrijven. Ook voedselzekerheid, werkgelegenheid en de leefbaarheid van het platteland komen volgens de organisatie onder druk te staan. Als boeren verdwijnen, verdwijnen volgens Agractie ook voorzieningen en toekomstperspectief in hele regio’s. “Dit is een doodsteek voor een sector die Nederland sterk maakt.”

Daarmee plaatst Agractie de stikstofdiscussie in een breder kader. Het gaat volgens de organisatie niet alleen om emissies, natuur en vergunningen, maar ook om de toekomst van dorpen, gezinnen en regionale economieën. “Dit gaat niet alleen over boeren. Dit gaat over de toekomst van Nederland.”

Acties niet uitgesloten
Agractie roept boeren en burgers op zich uit te spreken. Ook vraagt de organisatie de politiek om verantwoordelijkheid te nemen. Volgens de boerenorganisatie is de richting van het kabinet duidelijk: de landbouw betaalt opnieuw de prijs.

De organisatie sluit acties niet uit als Den Haag deze koers doorzet. “Als Den Haag deze koers doorzet, zullen wij ons daar met volle kracht tegen verzetten.”

De komende weken worden daarmee belangrijk voor de verhouding tussen het kabinet en de landbouwsector. Op 26 juni moet de Kamerbrief van minister Van Essen duidelijk maken hoe ver de plannen echt gaan. Voor Agractie is de waarschuwing nu al helder: als het kabinet inzet op brede zones, zware reducties en gedwongen krimp, volgt nieuw verzet vanuit de boerenwereld.