Hirsi Ali sprak voor een zaal met conservatieven uit onder meer de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Duitsland en Oostenrijk. Haar boodschap was fel: het Westen heeft iets unieks opgebouwd, maar durft dat steeds minder te verdedigen.

“Ik kwam begin jaren negentig in deze samenleving en kon dag en nacht vrij rondlopen, theoretisch 24 uur per dag, als ik dat wilde, en dragen wat ik wilde”, zei ze. “En nu, enkele decennia later, zijn we op een punt beland waarop vrouwen bang zijn om naar buiten te gaan.”

Van Somalië naar politiebescherming
Hirsi Ali weet waarover zij spreekt. Zij werd geboren in Somalië als moslim, vluchtte in 1992 voor een gedwongen huwelijk en kwam uiteindelijk in Nederland terecht. Daar brak zij met de islam en werd zij een van de bekendste islamcritici ter wereld. In 2023 bekeerde zij zich tot het christendom.

Sinds 2004 leeft zij onder politiebescherming. Dat jaar werd filmmaker Theo van Gogh in Amsterdam vermoord door een islamistische terrorist. Van Gogh en Hirsi Ali maakten samen de film Submission, over vrouwenonderdrukking binnen de islam. De moordenaar liet met een mes een dreigbrief achter die gericht was aan Hirsi Ali.

In Londen blikte zij terug op haar aankomst in het Westen. Wat haar toen het meest opviel, waren vrouwen en meisjes op straat. Zij konden kiezen van wie zij hielden en met wie zij een gezin wilden vormen. Voor Europeanen vanzelfsprekend, voor Hirsi Ali destijds een schok.

Ook religie werkte hier anders. Mensen konden geloven of niet geloven. Die keuze had zij zelf nooit gehad. “Mijn relatie met God werd gekenmerkt door angst”, zei ze.

‘Geen alternatief voor christelijke westerse beschaving’
Hirsi Ali was twintig jaar atheïst, maar kwam daar later op terug. Volgens haar is atheïsme alleen niet genoeg om de westerse beschaving te verdedigen. In Londen zei zij: “Er is geen alternatief voor wat de christelijke westerse beschaving heeft opgebouwd.” De zaal reageerde met luid applaus.

Volgens Hirsi Ali zijn juist de westerse instituties van grote waarde: de rechtsstaat, individuele vrijheid, verantwoordelijkheid en zelfkritiek. In landen waar zij eerder leefde, zoals Somalië en Ethiopië, was de politie volgens haar geen instelling die burgers beschermde. “Een politieagent was niemand die je vertrouwde.”

In Nederland ontdekte zij het tegenovergestelde. Je kon de politie bellen, en die kwam helpen.

Grooming gangs als waarschuwing
Hirsi Ali wees ook op de Britse grooming gangs. Volgens haar hebben westerse leiders geen moreel gezag meer om in ontwikkelingslanden lezingen over mensenrechten te geven zolang zulke misstanden in eigen land plaatsvinden.

Zij verwees naar cijfers over grootschalig misbruik van jonge meisjes in Groot-Brittannië. “En op de een of andere manier hebben we het toegelaten”, zei ze.

Haar kritiek richtte zich vooral op instituties die volgens haar te lang zwegen uit angst om als racistisch of islamofoob te worden weggezet.

‘Waarom zijn jullie hier?’
Het felst werd Hirsi Ali toen zij sprak over islamisten in het Westen. Volgens haar proberen zij westerse instellingen te veranderen van binnenuit. Niet het individu, maar de groep moet centraal komen te staan. Niet vrijheid, maar ideologie.

Zij ziet daarin dezelfde patronen als in de wereld waaruit zij vluchtte. “Geef niet toe aan de eisen van islamisten”, zei ze. “Confronteer hen met de vraag: waarom zijn jullie hier, als de sharia zo fantastisch is? Waarom verhuizen zoveel mensen uit islamitische landen naar het ongelovige Westen?”

Volgens Hirsi Ali geldt iets vergelijkbaars voor socialistische en communistische ideeën. De belofte dat het deze keer wél goed zal aflopen, noemt zij een illusie. Zulke systemen eindigen volgens haar telkens hetzelfde: “Van Mogadishu tot Caracas en de Sovjet-Unie: dood, vernietigde hoop, honger, ellende.”

Zelfkritiek als kracht
Hirsi Ali verdedigde het Westen niet als perfecte beschaving. Juist het vermogen tot zelfcorrectie maakt het Westen volgens haar bijzonder. “Zelfkritiek, kritisch denken, zelfreflectie, rekenschap, verantwoordelijkheid: dat zijn de pijlers die het Westen anders hebben gemaakt.”

Dat is volgens haar precies wat nu wordt uitgehold. Begrippen als persoonlijke verantwoordelijkheid en rekenschap worden steeds vaker verdacht gemaakt als uitingen van “blanke suprematie”.

Hirsi Ali draaide die beschuldiging om. “Ik word al lange tijd een witte suprematist genoemd”, zei ze. “Als rekenschap witte suprematie is, en als individuele verantwoordelijkheid witte suprematie is, dan wil ik een witte suprematist zijn.”

‘Red onze instituties’
Het gesprek in Londen werd geleid door de Russisch-Britse schrijver en podcaster Konstantin Kisin. Ook hij kwam als immigrant naar het Westen en schreef eerder een boek waarin hij de westerse beschaving verdedigt.

Voor Hirsi Ali is de conclusie duidelijk. Het Westen moet ophouden zichzelf te verachten en zijn instituties opnieuw beschermen. “Ik geloof dat het nu tijd is om onze instituties te redden van deze slechte ideeën”, zei ze.

Volgens Hirsi Ali is het Westen niet zonder fouten. Maar het blijft de plek waar mensen naartoe vluchten. Wie die samenleving van binnenuit wil afbreken, moet volgens haar eerst uitleggen waarom zoveel mensen juist naar het Westen komen.