Essanhaji houdt zich bezig met intersectioneel feminisme, kennisproductie, diversiteit en inclusie. In haar werk kijkt zij ook naar hoe diversiteitsbeleid aan universiteiten volgens haar ongelijkheid opnieuw kan maken. Haar recente academische artikel draagt de titel ‘‘Academische tijddiefstal: tijd stelen, raciale inclusie creëren in de Nederlandse academische wereld’.

Theorie over ‘witte tijd’
In het artikel bouwt Essanhaji voort op critical race theory en dekoloniale theorie. Zij gebruikt begrippen als ‘chronopolitics’ en ‘white time’. Volgens haar gaat ‘witte tijd’ niet alleen over wie tijd heeft, maar ook over wie bepaalt wat vooruitgang is.

Essanhaji schrijft: ‘Witte tijd is niet simpelweg de tijd van de bevoorrechten, maar de macht om tijdelijkheid en vooruitgang zelf te definiëren.’ Zij noemt het ook ‘de kolonisatie van tijd’. Volgens haar worden andere manieren om tijd te begrijpen daardoor minder geldig gemaakt.

De onderzoeker stelt dat universiteiten tijd van academici van kleur ‘extraheren, versnipperen en uitstellen’. Zij koppelt dat aan onzekere contracten, woononzekerheid, dagelijkse vormen van racisme en veranderende eisen voor promotie. Daardoor zouden academici van kleur steeds in een positie van ‘bijna daar’ blijven.

Covid en ‘mensen van kleur’
Ook in ander werk richt Essanhaji zich op ras, minderheden en uitsluiting. Bij het Becoming a Minority-project aan de VU onderzocht zij hoe corona volgens haar heeft geleid tot meer controle van mensen van kleur. Daarbij gaat het ook om dagelijkse ervaringen in buurten.

In haar profiel staat dat zij onderzoekt ‘hoe covid-19 heeft geleid tot meer controle op mensen van kleur en tot meer ervaringen van aanspraakracisme in dagelijkse ontmoetingen binnen hun wijken’. Ook schreef zij eerder over diversiteit in de academische wereld. Daarbij ging het om ‘een vrouwelijke geracialiseerde moslimonderzoeker die diversiteit onderzoekt’.

Essanhaji gebruikt naar eigen zeggen ‘counter-storytelling’. Zij schrijft: ‘Ik vertrek vanuit een kritisch raceperspectief, waarbij ik counter-storytelling gebruik om tegenverhalen te construeren die zijn gegrond in de geleefde ervaringen van mensen van kleur.’ Daarmee kiest zij dus nadrukkelijk voor verhalen en ervaringen als basis.

Keijzer reageert kritisch
Volgens critici past dit in een bredere academische trend waarin steeds meer maatschappelijke begrippen als racistisch worden uitgelegd. De vraag is volgens critici of gewone academische maatstaven daarmee steeds verder onder druk komen te staan.

Essanhaji vindt juist dat bestaande systemen moeten worden doorbroken. ‘Om ervoor te zorgen dat mensen van kleur academische toekomsten hebben, moeten onderzoekers en beleidsmakers breken met de witte tijdelijkheid van academisch werk.’ Tweede Kamerlid Mona Keijzer reageerde kort op het onderzoek. ‘Allemaal mogelijk gemaakt met uw belastinggeld.’