De discussie draait om de keuze voor een Europese partijfamilie. PRO is ontstaan uit GroenLinks en PvdA, maar die partijen maken in het Europees Parlement deel uit van verschillende fracties. GroenLinks zit bij de Groenen, terwijl de PvdA is aangesloten bij de sociaaldemocraten. In september stemmen de leden van PRO bij welke Europese familie de partij zich aansluit.

Fractiewissel kost invloed
Die keuze heeft grote gevolgen. Als PRO voor de sociaaldemocraten kiest, moeten de huidige GroenLinks-Europarlementariërs eigenlijk overstappen naar die fractie. Kiezen de leden voor de Groenen, dan geldt hetzelfde voor de PvdA-Europarlementariërs.

Zo'n overstap is niet zonder gevolgen. Europarlementariërs verliezen dan hun opgebouwde functies, woordvoerderschappen en andere interne posities binnen hun huidige fractie. Dat kan hun invloed in Brussel flink verkleinen.

Voormalig GroenLinks-Europarlementariër Judith Sargentini waarschuwde hier tijdens het oprichtingscongres van PRO al voor. Zij opperde dat Europarlementariërs mogelijk zelfs hun partijlidmaatschap zouden moeten opzeggen om hun werk goed te kunnen blijven doen. Die suggestie leek destijds vergezocht, maar volgens NRC wordt die optie inmiddels serieus besproken.

'Onafhankelijke' PRO-Europarlementariërs
Het idee is dat Europarlementariërs zonder partijlidmaatschap niet langer gebonden zijn aan de keuze die PRO-leden maken. Zij kunnen dan als onafhankelijke parlementariërs in hun huidige fractie blijven tot de Europese verkiezingen van 2029. Pas daarna zouden alle PRO-Europarlementariërs zich aansluiten bij de fractie waarvoor de partij uiteindelijk heeft gekozen.

Volgens Aalberts lijkt dit scenario vooral de huidige GroenLinks-Europarlementariërs te raken. Alles wijst erop dat PRO uiteindelijk kiest voor aansluiting bij de sociaaldemocratische Europese familie.

Vragen over verantwoording
Volgens Aalberts roept die constructie allerlei praktische vragen op. Europarlementariërs leggen tijdens partijcongressen normaal gesproken verantwoording af aan de leden over hun werk in Brussel. Leden kunnen daar vragen stellen en bepalen later ook opnieuw wie namens de partij op de kandidatenlijst komt.

Als Europarlementariërs geen lid meer zijn, verdwijnt die directe band grotendeels. Ook ontstaat de vraag of zij nog mogen spreken op partijcongressen. Volgens Aalberts is het antwoord eenvoudig: niet-leden hebben daar normaal gesproken geen spreekrecht.

Daarnaast ontstaat een nieuw probleem richting de verkiezingen van 2029. Wie geen lid is van PRO, kan zich formeel ook niet kandidaat stellen namens de partij. Daarvoor zou opnieuw een uitzonderingsregeling nodig zijn.

'Bestuurlijke spaghetti'
Aalberts noemt de ontstane situatie een "steeds grotere bestuurlijke spaghetti die niemand nog begrijpt". Volgens hem is de verwarring vooral het gevolg van het feit dat de nieuwe partij te laat is begonnen met de discussie over haar Europese aansluiting.

Hij doet daarom een alternatief voorstel. Laat alle Pro-Europarlementariërs direct na het ledenreferendum overstappen naar dezelfde fractie, ondanks het verlies aan invloed. Als compensatie zouden de betrokken Europarlementariërs bij de verkiezingen van 2029 een hoge plek op de kandidatenlijst kunnen krijgen. Daarmee zou volgens hem een ingewikkelde tussenconstructie met partijloze Europarlementariërs kunnen worden voorkomen.