Het draait om de Wet open overheid (Woo). Daarmee mag iedereen overheidsstukken opvragen, ook over controles bij boerenbedrijven. Wie in zo’n stuk voorkomt, mag bezwaar maken. Maar volgens de wet houdt dat bezwaar de openbaarmaking niet tegen. Daarvoor moet de ondernemer binnen twee weken een spoedprocedure bij de rechter starten, een voorlopige voorziening. Doet hij dat niet, dan gaan de stukken naar buiten. Blijkt zijn bezwaar later terecht, dan worden ze pas achteraf weer offline gehaald, waarschuwde LTO. Dan is het kwaad al geschied.

123 bezwaren
De NVWA zag in 2024 waar dat toe leidt. Een organisatie vroeg gegevens op over veehouders die hoogdrachtige koeien zouden hebben vervoerd. Dat terwijl het College van Beroep voor het bedrijfsleven de manier waarop de NVWA die draagtijd vaststelt eerder onbetrouwbaar noemde. De boeren lieten het er niet bij zitten. LTO stelde voorbeeldbrieven op, en de NVWA kreeg 123 bezwaren en 50 rechtszaken op haar bord, blijkt uit interne stukken.

De NVWA besloot daarop dat een bezwaar voortaan genoeg was. Juristen van de dienst erkenden in een interne nota dat dit niet helemaal strookte met de wet. Maar het voorkwam onnodige procedures en hoge kosten, en het verlaagde de drempel voor ondernemers voor wie de rechter onbekend terrein is.

Ook rechters hadden oog voor de boer. In mei 2025 wezen voorzieningenrechters in Noord-Nederland vier spoedverzoeken van veehouders toe: zonder uitstel zou hun bezwaar zinloos worden. Kort daarna nam de Tweede Kamer nipt een motie van Caroline van der Plas (BBB) aan. Een bezwaar moet openbaarmaking automatisch uitstellen, tot zes weken nadat erop is beslist. In juni 2025 maakte de NVWA haar aanpak standaard.

Activisten naar de rechter
Daar kwam verzet tegen, vooral uit de hoek van dierenrechtenorganisaties. Woo-jurist Tim van Alten, die dieren- en natuurorganisaties bijstaat, sprak van een uitholling van de wet. Over de veehouderij is hij niet mild: in hetzelfde stuk omschrijft hij haar als een sector die de samenleving meer kost dan ze oplevert.

Namens Animal Rights stapte Van Alten naar de rechter. De organisatie had stukken opgevraagd over een pluimveeslachthuis. De NVWA had al besloten ze openbaar te maken, maar het bedrijf maakte bezwaar en dus bleven ze binnen. Op 23 juli oordeelde de Haagse voorzieningenrechter dat de NVWA daarmee evident in strijd met de wet handelde. Het spoedverzoek van Animal Rights wees de rechter af, maar de minister moet wel het griffierecht en 1.868 euro aan proceskosten van de organisatie betalen.

Hoe Animal Rights naar het platteland kijkt, staat op haar eigen website. In een stuk over wolvenstroperij schreef de organisatie onlangs dat de daders voor de hand liggen: „dommige, haatdragende, mannelijke plattelanders”.

Alleen wie procedeert
De NVWA had toen de handdoek al in de ring gegooid. In mei concludeerde de landsadvocaat dat de Woo de dienst geen ruimte biedt om openbaarmaking zelf uit te stellen. Alleen een rechter mag dat. Per 10 juni is de NVWA met de werkwijze gestopt, laat een woordvoerder aan NieuwRechts weten.

Wat dat betekent, laat een verzoek van Wakker Dier zien. De organisatie vroeg in december 2024 alle stukken op over overtredingen door veehandelaren en transporteurs. Bijna alles is inmiddels verstrekt, meldt de NVWA. Alleen de documenten van drie bedrijven die zelf naar de rechter stapten, zijn nog niet vrijgegeven.

Hoeveel boeren en ondernemers sinds 2024 hun gegevens openbaar zagen worden, weet de NVWA niet. „Deze cijfers houden we niet bij”, antwoordt de dienst op vragen van NieuwRechts. Ook hoeveel bedrijven naar de rechter stapten, en met welk resultaat, wordt niet geteld.

En wie als boer op de website van de NVWA leest hoe het werkt, wordt op het verkeerde been gezet. Op de pagina over Woo-verzoeken stond vorige maand nog dat bedrijven twee weken hebben om bezwaar te maken, zonder een woord over de rechter. De NVWA verwijst naar een andere pagina waar het wel staat, en zegt te werken aan betere vindbaarheid.

Wachten op Den Haag
Het kabinet beloofde de motie-Van der Plas mee te nemen in de evaluatie van de Woo. Een wetswijziging is er nog niet. Tot die tijd geldt de oude regel: wie zijn bedrijf uit de stukken wil houden, moet binnen twee weken naar de rechter, griffierecht en al.

In 2024 noemden NVWA-juristen hun eigen uitzondering nog een afwijking „waar (nagenoeg) alle partijen van profiteren”. Voor de boer is dat voorbij.